Top Social Icons

Menu Right

Left Sidebar
Left Sidebar
Featured News
Right Sidebar
Right Sidebar

Η κατηγορια που επιλεξατε...

5 Δεκ 2016


Στη διασύνδεση της προσφυγικής κρίσης με το φαινόμενο της τρομοκρατίας αναφέρθηκε, σε ομιλία του στο Χειμερινό Σχολείο του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, ο Διευθυντής του Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση, κ. Γιάννης Μαστρογεωργίου.

Ο κ. Μαστρογεωργίου τόνισε, μεταξύ άλλων, την ανάγκη για έλεγχο, αλλά χωρίς να θεωρούνται a priori όλοι οι πρόσφυγες εν δυνάμει τρομοκράτες, καθώς και το γεγονός ότι τα περιβόητα πλέον hot spots έχουν εξελιχθεί σε σημαντική πτυχή της σύνδεσης προσφυγικού και τρομοκρατίας, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το μεταναστευτικό φαινόμενο δημιουργεί μία νέα πραγματικότητα, που προφανώς δεν συνδέεται άμεσα με την τρομοκρατία, ωστόσο η ριζοσπαστικοποίηση αποτελεί δυνητικό κίνδυνο για την εμφάνιση της.

Αναλυτικά η ομιλία του κ. Μαστρογεωργίου:

"Η επικαιρότητα, μονοπωλούμενη από την αγωνία για την έκβαση του μείζονος ζητήματος της διαπραγμάτευσης, περιορίζει την οπτική μας κι αδικεί εξελίξεις ευρύτερης γεωπολιτικής σημασίας, όπως αυτό που συζητούμε σήμερα. 

Είναι, επομένως, ιδιαίτερα αξιέπαινη η πρωτοβουλία της συζήτησης, για την οποία θα ήθελα να συγχαρώ τους διοργανωτές της και ιδιαιτέρως τον καθηγητή κ. Σπύρο Λίτσα.

Η μελέτη του ζητήματος του προσφυγικού και της τρομοκρατίας αφορά δύο διακριτά μεταξύ τους πεδία. Μέχρι σήμερα δεν έχουν υπάρξει πολλές και σε βάθος μελέτες της σύνδεσης των δύο φαινομένων. Υπάρχει σύνδεση, αλλά είναι πιο περίπλοκη από όσο αντιλαμβανόμαστε σε πρώτη ανάλυση.

Οι προσφυγικές ροές προκαλούνται όχι μόνο από την πολιτική βία, τις ένοπλες συγκρούσεις και την κρατική καταπίεση σε ορισμένες χώρες, αλλά και από οικονομικούς και εσχάτως περιβαλλοντικούς παράγοντες. Μία σημαντική παράμετρος ώθησης των προσφυγικών ροών είναι η κρατική καταπίεση που φτάνει στο σημείο του εμφυλίου, πολλές φορές και στην ένοπλη - εμπόλεμη τρομοκρατία. Τρομοκρατία, δηλαδή, που λαμβάνει χώρα σε καταστάσεις πολέμου. Εδώ θα αναφερθούμε προφανώς στο Ισλαμικό Κράτος, την κατάσταση στη Συρία κλπ.

Μία σημαντική πτυχή της σύνδεσης προσφυγικού και τρομοκρατίας είναι τα περιβόητα πλέον hot spots.

Τα κέντρα κράτησης έχει παρατηρηθεί – δεν υπάρχουν στοιχεία επίσημα τουλάχιστον για κάτι τέτοιο στην Ελλάδα - ότι εξελίσσονται σε εκκολαπτήρια ριζοσπαστισμού και στρατολόγησης. Αλλά έχει παρουσιαστεί και το ανάποδο.  Δηλαδή, να είναι τα κέντρα αυτά στόχος τρομοκρατικών επιθέσεων, όπως έχει γίνει σε Γερμανία και Σουηδία.

Ένα άλλο σημείο που χρήζει προσοχής είναι η εθνική διασπορά που ζει σε πόλεις και χώρες υποδοχής και που ενδεχομένως να αποτελεί κέντρο και πυρήνα εκκόλαψης τρομοκρατικών ενεργειών.

Θυμίζω εδώ ότι τη δεκαετία του 90 το Λονδίνο εξελίχθηκε σε κόμβο τζιχαντιστών κάτι που οδήγησε στο να αποκαλείται «Λονδονιστάν»… τώρα παρόμοιες «ταμπέλες» θα δείτε σε περιοχές του Βελγίου, της Γαλλίας κλπ…

Οι πρόσφυγες μπορούν να γίνουν τρομοκράτες, αλλά και οι τρομοκράτες μπορεί να είναι πρόσφυγες με διάφορους τρόπους:
  • Η ανάποδη προσφυγική ροή. Δηλαδή, η ροή μεμονωμένων Μουσουλμάνων προς το Ισλαμικό Κράτος, που για το ΙΚ, θεωρείται υποχρέωση και έχει προσελκύσει αρκετούς νέους από την Ευρώπη.
  • Σκόρπιοι τζιχαντιστές που επειδή πλέον έχουν περάσει στην παρανομία, δεν μπορούν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους και περιφέρονται από Τζιχάντ σε Τζιχάντ. Αφγανιστάν , Βοσνία, Τσετσενία, Συρία, Λιβύη.
  • Οικονομικοί μετανάστες διά της βίας εκτρέπονται στην τρομοκρατία στο δρόμο προς την προσφυγιά. Μία πρακτική που συνηθίζεται πχ από την Μπόκο Χαράμ στη Νιγηρία.
Ο έλεγχος των προσφυγικών ροών και των προσφύγων, προκειμένου να μειωθεί η πιθανότητα μίας τρομοκρατικής ενέργειας, όπως προτείνεται κατά κόρον, μπορεί να κάψει μαζί με ξερά και τα χλωρά… δηλαδή, να διωχθούν αδίκως νόμιμοι και που πληρούν τις προϋποθέσεις πρόσφυγες και μετανάστες, και οι πραγματικοί τρομοκράτες να περάσουν στο παρασκήνιο και ουσιαστικά να μείνουν στο απυρόβλητο.

Ναι στον έλεγχο αλλά χωρίς να θεωρούνται a priori όλοι οι πρόσφυγες εν δυνάμει τρομοκράτες.
Age of Migration – Age of Terrorism?…
Το πρώτο στοιχειοθετείται. Το δεύτερο είναι υπερβολικό.

Ως προς το πρώτο οι αριθμοί είναι τρομακτικοί. Και γίνονται ακόμα πιο δυσθεώρητα τα νούμερα, αν περιλάβουμε όχι μόνο τους πρόσφυγες από μία χώρα προς μία άλλη, αλλά και την εσωτερική μετακίνηση πληθυσμών εξαιτίας ανάγκης. Τότε θα έχουμε 1 ανά 7 κατοίκους του πλανήτη να είναι πρόσφυγες και μετανάστες με αυτή την πολύ διευρυμένη έννοια.
Αυτό βέβαια που μας αφορά είναι η αναγκαστική προσφυγιά.

Μέσα σε τρία μόνο χρόνια (12-15) ο εκτοπισμός ανθρώπων από τις εστίες τους αυξήθηκε κατά 40% , από τα 42,5 στα 59,5 εκ. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα οι εν δυνάμει εκπατρισθέντες μπορεί να ανέλθουν ακόμα και στο 1,6 δισεκ. Ασύλληπτος αριθμός που προφανώς περιλαμβάνει όλες τις πιθανές αιτίες, όπως εμφύλιος, περιβάλλον κλπ. 

Το 2015 η ΕΕ, υποδέχθηκε 1.9 εκ νέες αφίξεις και αιτήσεις για άσυλο. Οι μισές από τη Συρία και οι υπόλοιπες από το Αφγανιστάν, το Ιράκ, τη Νιγηρία, το Πακιστάν.

Στις αρχές του 2015 το ΙΚ απείλησε ότι θα πλημμυρίσει την Ευρώπη με μισό εκατομμύριο πρόσφυγες από τη Λιβύη. Επίσης, απείλησε ότι άλλοι 4000 τζιχαντιστές θα σταλούν από την Τουρκία στην Ευρώπη. Μέχρι το Δεκέμβριο του 2015 περίπου 1 εκ ιρακινοί και σύριοι και από άλλες όμως χώρες, επηρεαζόμενοι από ένοπλες και εμφύλιες συγκρούσεις έφυγαν για την Ευρώπη μέσω Λιβύης και Τουρκίας.

Σε έγγραφο της Γερμανικής Κυβέρνησης που διέρρευσε στον Τύπο , γίνεται λόγος για 3.6 εκ πρόσφυγες και μετανάστες μόνο στη Γερμανία έως το 2020. Με δεδομένη την κρίση στην Μ. Ανατολή και την δημογραφική έκρηξη στην Αφρική έως το 2050 οι αριθμοί αυτοί μάλλον απηχούν την πραγματικότητα.

Και εδώ να υπογραμμίσουμε ότι ο εμφύλιος στη Συρία έχει εκτοπίσει 12 εκ ανθρώπους ενώ από το Ιράκ περίπου 4 εκ έχουν αναζητήσει αλλού τη μοίρα τους.

Box 1: Ten Countries with Large Numbers of Refugees (mid-2015)
Afghanistan 2,632,534
Syria 4,194,554
Somalia 1,105,618
South Sudan 744,102
Sudan 640,919
DR Congo 535,323
Central African Republic 470,568
Myanmar 458,381
Eritrea 383,869
Iraq 377,747
Source: UNHCR. Mid-Year Trends 2015. Geneva

Πώς συνδέεται το Προσφυγικό με την Τρομοκρατία
Ανάλυση του φαινομένου ισλαμικής τρομοκρατίας.

Τα τελευταία χρόνια έχουν συντελέσει μεγάλες αλλαγές, που διαμορφώνουν μια νέα πραγματικότητα σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία.
Υπάρχουν λοιπόν 3 μεγάλες αλλαγές
  1. Ο διαφορετικός χαρακτήρας της ισλαμιστικής τρομοκρατίας. Την προηγούμενη δεκαετία έδρασε η Αλ Κάιντα, ένα δίκτυο με χιλιάδες μέλη, διασκορπισμένα σε όλο τον κόσμο, χωρίς γεωγραφική έδρα και με μεμονωμένες επιθέσεις. Σήμερα έχουμε μία σημαντική και ποσοτική μετάλλαξη, είναι η εμφάνιση και δράση του ισλαμικού κράτους, με συντεταγμένο στρατό, υποδομές, δίκτυα και μηχανισμό στρατολόγησης σε όλο τον πλανήτη. Μοιάζει με ένα τρομοκρατικό ψευδοκράτος. Αυτή η εξέλιξη θέτει άλλα ζητήματα και προτεραιότητες για τα συστήματα ασφαλείας και πληροφοριών της Ευρώπης και όχι μόνο. Που σημαίνει επιχειρησιακή καταπολέμηση του φαινομένου με μαζικές στρατιωτικές επιχειρήσεις, οργάνωση στρατιωτικών δυνάμεων, αεροπορία για την καταστροφή του εχθρικού στρατού και την αποτροπή επέκτασης του σε γειτονικές χώρες, συστήματα πληροφοριών και επιχειρησιακές δράσεις σε ευρωπαϊκό και διατλαντικό επίπεδο. Συνεργασία για την αποτροπή στρατολόγησης ευρωπαίων πολιτών από την Ευρώπη προς το Ισλαμικό Κράτος, καθώς και διεθνή συνεργασία σε πολιτικό, διπλωματικό και επιχειρησιακό επίπεδο στην ευρύτερη περιοχή ώστε να αποτραπούν ιδιοτελείς εθνικές επιδιώξεις διαφόρων κρατών της  περιοχής.
  1. Δεύτερη νέα πραγματικότητα: Έχουμε τρομοκρατικά χτυπήματα μέσα στην Ευρώπη, που δεν έχουν άμεση σχέση με δίκτυα τρομοκρατίας τύπου Αλ Κάιντα, αλλά γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και ριζοσπαστικοποιήθηκαν μέσα στην Ευρώπη και την ευρωπαϊκή κοινωνία. Αν εξαιρέσει κανείς την επίθεση στην Μαδρίτη στις 11/04/2004, όλες οι επιθέσεις έγιναν από μέλη μουσουλμανικών κοινοτήτων, που ριζοσπαστικοποιήθηκαν  μέσα στο φυσικό ευρωπαϊκό περιβάλλον. Η ριζοσπαστικοποίηση δεν οδηγεί κατ’ ανάγκη στην τρομοκρατία, αλλά αποτελεί μια νέα πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες και το Κράτος Δικαίου. Είναι γεγονός, ωστόσο, πως η ιδέα ότι άτομα που κοινωνικοποιήθηκαν στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, έχουν έρθει σε πλήρη ρήξη μ’ αυτές και επιδιώκουν την καταστροφή της, τρομάζει τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς.
  1. Τρίτη νέα πραγματικότητα: Η Αραβική Άνοιξη και η ευρωπαϊκή κρίση. Η Αραβική Άνοιξη δεν οδήγησε σε εκδημοκρατισμό και έβγαλε στην επιφάνεια καταπιεσμένες μάζες, με πολλά εξτρεμιστικά στοιχεία (Αίγυπτος, Τυνησία, Ιράκ). Σήμερα, λοιπόν, μεγάλα συστήματα του πληθυσμού βρίσκονται στην επιρροή εξτρεμιστών.
Έχει γίνει πολύς λόγος για τρομοκράτες που παρεισφρέουν σε ομάδες προσφύγων και μεταναστών. Όπως, όμως, είπαμε και στην αρχή, η σύνδεση και η σχέση τρομοκρατίας και προσφυγικού είναι μία σύνθετη υπόθεση. Εν πολλοίς είναι ένα από τα φαινόμενα που ακολουθούν την παγκοσμιοποίηση.Όπως έχουμε μετακίνηση ονείρων για μία καλύτερη ζωή έτσι έχουμε και μετανάστευση εφιαλτών που σκοπεύουν στην τρομοκρατία…

Οι αιτιακές σχέσεις ανάμεσα σε προσφυγικό και τρομοκρατία:
  • Κρατική βία και τρομοκρατία ως πηγή μετανάστευσης
  • Μη κρατικοί δρώντες ως παράγοντες μετανάστευσης
  • Εμφύλιες συγκρούσεις ως πηγές μετανάστευσης
  • Τα κέντρα υποδοχής ως πυρήνες τρομοκρατίας και ως στόχοι τρομοκρατίας – η εθνική διασπορά σε χώρες υποδοχής
  • Οι πρόσφυγες ως τρομοκράτες και οι τρομοκράτες ως πρόσφυγες
Ας δούμε ένα προς ένα τα παραπάνω.

Κρατική βία ως πηγή μετανάστευσης.

Τα κράτη έχουν το μονοπώλιο της βίας, αλλά αυτό το μονοπώλιο καμιά φορά αμφισβητείται. Αυτή η αμφισβήτηση έχει αντιδράσεις εκ μέρους του Κράτους όπως είναι φυσικό και με αυτόν τον τρόπο ξεκινά ένα σπιράλ κρίσης που αν δεν επιλυθεί σύντομα και ώριμα, θα προκαλέσει προβλήματα. Εδώ περιλαμβάνω και τις περιπτώσεις χωρών με δικτατορικά καθεστώτα και αυταρχικές δομές. Θα ήθελα να μην παραγνωρίσουμε αυτόν τον παράγοντα της αυταρχικότητας και της κρατικής βίας ως αιτία πρόκλησης μετανάστευσης, καθώς σύμφωνα με το Institute for economics and peace, το 92% όλων των τρομοκρατικών επιθέσεων από το 1989 έως το 2014, συνέβησαν σε χώρες με έντονη πολιτική βία.

Άρα όπου οι κυβερνήσεις εμπλέκονται σε άσκηση βίας ή τρομοκρατίας, μπορούμε να περιμένουμε προσφυγικές ροές. Και εδώ θα υπογραμμίσω τη μοναδική εξαίρεση σε αυτό, που είναι η Βόρειος Κορέα…απόλυτος αυταρχισμός 0 πρόσφυγες!

Και βεβαίως να μην παραγνωρίσουμε ότι μπορεί η προσφυγική έκρηξη στη Συρία να προκλήθηκε από την άνοδο του ΙΚ, αλλά το καθεστώς Ασαντ δημιούργησε το υπόβαθρο. Ο λόγος που ο παράγοντας αυτός περνά σε δεύτερη μοίρα είναι γιατί συνήθως στις χώρες που ασκείται η κρατική βία και τρομοκρατία, ασκείται το ίδιο και από μη κρατικούς δρώντες.

Οι μη κρατικοί δρώντες ως αιτίες της μετανάστευσης – προσφυγικού

Εδώ προφανώς έχουμε το παράδειγμα του ΙΚ. Η προέλαση του ΙΚ κυρίως από τα μέσα του 2014 και μετά και η κατάληψη της Μοσούλης, οδήγησε για παράδειγμα τον πληθυσμό της πόλης από 2.5 εκ σε 1 εκ. προφανώς όσοι μπόρεσαν ή ήθελαν έφυγαν.

Αν δούμε τις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την τρομοκρατία τα τελευταία χρόνια (Πακιστάν, Αφγανιστάν, Ιράκ και Συρία) θα δούμε μία άμεση σχέση ανάμεσα στην τρομοκρατία και τις προσφυγικές ροές προς την Ευρώπη, σε 3 από τις 4 αυτές χώρες με την εξαίρεση του Πακιστάν.


Πάμε τώρα στο θέμα που έχει να κάνει με το κατά πόσο τα κέντρα υποδοχής είναι εστίες παραγωγής τρομοκρατών, αλλά και στόχοι τρομοκρατικών επιθέσεων. 

Καταρχάς, κέντρα υποδοχής υπάρχουν σε περισσότερες από 125 χώρες και επίσης να υπογραμμίσω ότι ενώ θεωρούνται προσωρινές δομές, ο μέσος όρος ζωής τους είναι…17 χρόνια!

Πολλοί θεωρούν ότι για όσους έχουν διαφύγει τον κίνδυνο στη χώρα τους, τα κέντρα υποδοχής είναι εστίες ασφάλειας…δεν είναι ακριβώς έτσι. Τα κέντρα υποδοχής, τα οργανωμένα γιατί οι ανοικτές δομές, όπως πχ η Ειδομένη είναι εκτός συζήτησης, εξελίσσονται σε συνώνυμο της εξαθλίωσης, της μιζέριας και κυρίως της έλλειψης προοπτικής. Λειτουργούν εν πολλοίς σαν φυλακές και ακριβώς όπως στις φυλακές, λειτουργούν και ως φυτώρια παρανομίας ακόμα και τρομοκρατίας.

Να τονίσω εδώ ότι περίπου ο μισός πληθυσμός των απανταχού της γης προσφύγων είναι νέοι έως 18 ετών! Οι νέοι είναι πιο πιθανό να ενταχθούν σε κάποια τρομοκρατική ομάδα σύμφωνα με μελέτες με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει.

Μην συγκρίνουμε με τα δικά μας κέντρα υποδοχής που έχουν σημαντικά προβλήματα, αλλά είναι ευάριθμες σχετικά δομές. Στο Λίβανο, στην Τουρκία πχ μιλάμε για κέντρα υποδοχής 30.000 + ατόμων, εκεί μέσα λειτουργούν νόμοι μαφίας, νόμοι παρανομίας κλπ.

Ο ρόλος της διασποράς 
Δεν είναι εύκολο ως πρόσφυγας να αφήσεις πίσω σου το παρελθόν σου. Οι κακές μνήμες και οι εχθρότητες που συνέβησαν στην πατρίδα συνεχίζονται και στη χώρα υποδοχής. Μιλάμε για μεταφερόμενες έχθρες. Κλασικό παράδειγμα οι σχέσεις Ινδών και Πακιστανών. Αναπτύσσονται δίκτυα αναζωπύρωσης των συγκρούσεων που όσο μεγαλώνουν οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί στην Ευρώπη, άλλο τόσο διογκώνονται και εκείνοι.
Η πρώτη γενιά μεταναστών μουσουλμάνων στην Ευρώπη θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως συντηρητικοί και πολιτικά θα λέγαμε απαθείς.
Τα παιδιά τους όμως σε κάποιο βαθμό είχαν δυσκολίες προσαρμογής και ενσωμάτωσης. Και εδώ δεν εννοώ μόνο την ενσωμάτωση στη χώρα υποδοχής, τη χώρα τους πλέον, αλλά αδυναμία ή και άρνηση αποδοχής της παραδοσιακής ταυτότητας της οικογένειας τους! Πολλά παιδιά βρήκαν νέα ταυτότητα στον ισλαμικό εξτρεμισμό. Και με αφορμή συγκρούσεις σε χώρες όπως η Συρία, το Αφγανιστάν κλπ, οι νέοι αυτοί στράφηκαν στον εξτρεμισμό που έγινε πιο άγριος στην περίπτωση που η χώρα υποδοχής της οικογένειας τους , διατηρεί καλές σχέσεις με το κράτος από το οποίο προήλθαν ή ακόμα περισσότερο από το  οποίο αναγκάστηκαν να φύγουν. Πχ Μ. Βρετανία – Σ. Αραβία.
Η εξάπλωση των μέσων επικοινωνίας βοήθησε τους νέους αυτούς να συνδεθούν με εκείνους που μάχονται αυταρχικά καθεστώτα στη Μ. Ανατολή και αλλού. Και έτσι φθάνουμε στο τραγικό γεγονός νέοι από την Ευρώπη να γίνονται σταυροφόροι της τρομοκρατίας και της βίας πηγαίνοντας να πολεμήσουν με το ΙΚ. Μιλάμε για πάνω από 6000 άτομα που με γνώμονα την πίστη ότι το Ισλάμ δέχεται επίθεση και είναι καθήκον κάθε Μουσουλμάνου να το υπερασπιστεί, έγιναν στρατιώτες της ισλαμικής τρομοκρατίας.
Ξενοφοβικά συμπτώματα στις χώρες υποδοχής ως πράξεις τρομοκρατίας
Θα μου επιτρέψετε εδώ να σημειώσω ότι φαινόμενα ξενοφοβικής δράσης εναντίον προσφύγων και μεταναστών όχι μόνο στα κέντρα υποδοχής, έχουν εμφανιστεί σε πάρα πολλές χώρες. Από την Αυστρία, τη Σουηδία και τη Δανία έως Φινλανδία, τη Λετονία και την Ισπανία. Ακραία στοιχεία επιτίθενται στα κέντρα υποδοχής και στους πρόσφυγες και σύμφωνα με τον ορισμό της τρομοκρατίας αυτές οι επιθέσεις είναι σαφώς τρομοκρατία. Ο σκοπός των επιθέσεων είναι πολιτικός, είναι σαφής και τα θύματα τυχαία. Ο εκφοβισμός όλης της ομάδας των προσφύγων. Αυτός είναι ο σκοπός. Ενώ αρκετές φορές δεν λείπουν τα κρούσματα βίας εναντίον και όσων βοηθούν τους πρόσφυγες. Θυμίζω εδώ ότι ένα από τα σημαντικότερα τέτοια τραγικά επεισόδια βίας ήταν του Breivik το 2011 στη Νορβηγία. Και το λέω αυτό γιατί ο ίδιος στην απολογία του ανέφερε  ότι το έκανε να σώσει τη χώρα του και τη Δύση από την εισβολή των Μουσουλμάνων και για αυτό έπρεπε να εκδικηθεί και όσους Νορβηγούς τους προσκαλούσαν.
Θα ήθελα τώρα να περάσω στον πυρήνα της παρουσίασης που είναι πλέον η απευθείας σχέση Τρομοκρατίας και Προσφυγικού. Έως τώρα είδαμε κάποιες πιθανές και δικαιολογημένες αιτίες των φαινομένων.
Οι πρόσφυγες ως τρομοκράτες και το αντίστροφο
Οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα συχνά πυκνά υπογραμμίζουν ότι δεν πρέπει να συγχέουμε ή να συσχετίζουμε τους πρόσφυγες και τους τρομοκράτες για έναν απλό αλλά ουσιαστικό λόγο. Γιατί οι πρόσφυγες είναι συνήθως τα θύματα της τρομοκρατίας. Έγιναν πρόσφυγες θέλοντας να αποφύγουν τη βία και την τρομοκρατία. Αυτό είναι καταρχάς αλήθεια, αλλά συνήθως τα σύνθετα ζητήματα έχουν πιο σύνθετες απαντήσεις…
Και η αλήθεια είναι ότι μπορεί υπό προϋποθέσεις ένας πρόσφυγας να γίνει τρομοκράτης και το αντίστροφο ή και τα δύο μαζί.
Μετανάστευση οργής
Ανέφερα πιο πριν ότι όταν το ΙΚ το 2014 και ο αρχηγός του Αλ Μπαγδάτι θύμισαν το ταξίδι του Προφήτη από τη Μέκκα στη Μεδίνα και κάλεσαν τους πιστούς να κάνουν το ίδιο προς το Χαλιφάτο. Σας είπα πριν για τους 6000+ ευρωπαίους και σε αυτούς προσθέστε άλλους 25000 ακόμα από συνολικά 100 χώρες που υπάκουσαν την προτροπή αυτή…
Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι μία μεγάλη μερίδα όσων έκαναν το ταξίδι σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν από την Ιντερπόλ είχαν προηγούμενο ποινικό μητρώο, χωρίς όμως να εννοώ εδώ αμιγώς τρομοκρατία.
Foreign Fighters from Twenty European Countries Who Left for Syria and Iraq
France: 1,700
Germany: 820
United Kingdom: 760
Belgium: 470
Bosnia: 330
Netherlands 315
Austria: 300
Sweden: 300
Kosovo: 232
Φυρομ: 146
Spain: 135
Denmark: 125
Albania: 90
Italy: 87
Norway: 80+
Finland: 70
Serbia: 70
Switzerland: 57
Montenegro: 38
Ireland: 30
Total: 6,155
Source: Alex P. Schmid. Foreign (Terrorist) Fighters with IS: A European Perspective. The Hague: ICCT, December 2015, p. 25, http://icct.nl/wp-content/uploads/2015/12/ICCT-Schmid-ForeignTerrorist-Fighters-with-IS-A-European-Perspective-December2015.pdf

Τώρα όσοι επιστρέφουν στην Ευρώπη όχι κατόπιν απογοήτευσης από όσα περίμεναν, αλλά με σκοπό να δράσουν τρομοκρατικά, είναι προφανώς τρομοκράτες πρόσφυγες. Στην Ευρώπη εκτιμάται ότι έχουν επιστρέψει οι 1500 από τους 6000 χρησιμοποιώντας αλλοιωμένα ή κλεμμένα διαβατήρια, κρύβονται μέσα στις προσφυγικές ροές. Δεν σημαίνει ότι όλοι είναι εν δυνάμει τρομοκράτες, αλλά είναι κάτι που πρέπει να σημειώσουμε.
Μία άλλη κατηγορία είναι πλέον οι κατ' επάγγελμα τζιχαντιστές 
Η άνοδος σε παγκόσμια κλίμακα του ακραίου Ισλαμισμού που ξεκίνησε πριν από 30 χρόνια, έχει οδηγήσει τζιχαντιστές στη μετακίνηση τους από τη μία εστία έντασης στην άλλη. Αφγανιστά, Βοσνία, Τσετσενία, Συρία κλπ. Εδώ έχουμε τους περιπλανώμενους τζιχαντιστές που δεν μπορούν να επιστρέψουν στις χώρες τους γιατί μάλλον θα συλληφθούν και κυρίως γιατί το Τζιχάντ έχει γίνει πλέον τρόπος ζωής. Το Μάρτιο του 2016 ένας απογοητευμένος Τζιχαντιστής διέρρευσε τα ονόματα χιλιάδων τέτοιων τρομοκρατών και έτσι η επιστροφή τους στις χώρες τους είναι πλέον αδύνατη. Αυτοί συνιστούν επίσης πρόσφυγες τρομοκράτες.
Τέλος, η πιο γνωστή θα έλεγα ομάδα είναι τα παιδιά προσφύγων δεύτερης κυρίως ή τρίτης γενιάς που εξελίσσονται σε τρομοκράτες. Παιδιά που δεν δέχονται ή δεν μπορούν να ενσωματωθούν. Παιδιά που βιώνουν δύσκολες συνθήκες, ριζοσπαστικοποιούνται. Οι λόγοι πολλοί. Αυτό που οφείλω εδώ είναι να υπογραμμίσω ότι η συντριπτική πλειοψηφία των μεταναστών στην Ευρώπη είναι απολύτως νομοταγείς φορολογούμενοι πολίτες και δεν έχουν σχέση με τις ελάχιστές επικίνδυνες εξαιρέσεις. Η Ευρώπη έχει εκατομμύρια Μουσουλμάνους μετανάστες και είναι άδικο, αντιεπιστημονικό και επικίνδυνο να συμψηφίζουμε ή να γενικεύουμε.
Το φαινόμενο της ισλαμοφοβίας και της απουσίας πολιτικών ενσωμάτωσης μπορεί  να δημιουργήσει συνθήκες ριζοσπαστικοποίησης, η οποία ασφαλώς  δεν είναι πρωταρχικό θέμα ασφάλειας, αλλά ένταξης στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Ωστόσο η ριζοσπαστικοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε επόμενο στάδιο, στο φανατισμό και τη βία.
Η αρχή που πρέπει να διέπει το δημόσιο διάλογο για το ζήτημα της ενσωμάτωσης κλπ είναι κατά την άποψη μου αυτό που ο Χάμπερμας έχει προσφυώς αναφέρει ως «constitutional patriotism». Πρώτη και αδιαπραγμάτευτη αρχή είναι η τήρηση και ο σεβασμός του Νόμου του Κράτους. Η ταυτότητα του πολίτη πρώτη και μετά οι υπόλοιπες. Όσοι ζητούν άσυλο πρέπει να γνωρίζουν ότι θα πρέπει να σέβονται όλα όσα στοιχειοθετούν τον ευρωπαϊκό χώρο αρχών και αξιών.
Συμπέρασμα
Το μεταναστευτικό φαινόμενο δημιουργεί μία νέα πραγματικότητα, που προφανώς δεν συνδέεται άμεσα με την τρομοκρατία, ωστόσο η ριζοσπαστικοποίηση αποτελεί δυνητικό κίνδυνο για την εμφάνιση της.
Η προσπάθεια άμεσης σύνδεσης τρομοκρατίας και προσφυγικού υπάρχει κίνδυνος να εκθρέψει λάθος συναισθήματα των προσφυγικών κοινοτήτων για τις χώρες υποδοχής. Με άλλα λόγια στην προσπάθεια του το Κράτος να προστατευθεί ενδέχεται να οδηγηθεί σε υπερβολές, παρακάμπτοντας το Κράτος Δικαίου και να οδηγηθούμε σε ριζοσπαστισμό χωρίς κανένα λόγο.
Για το λόγο αυτό, χρειάζεται η διαρκής διαμόρφωση πλαισίου άσκησης μεταναστευτικής πολιτικής, που στηρίζεται στις διαχρονικές αξίες της ίσης μεταχείρισης της προστασίας των δικαιωμάτων και της αποφυγής διακρίσεων. Επίσης, διαρκής προσπάθεια για μία ευρωπαϊκή πολιτική διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Δηλαδή, ο σεβασμός του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου για την προστασία  των εχόντων ανάγκη, για χορήγηση ασύλου προσφύγων, η απόδοση ιθαγένειας στα παιδιά της δεύτερης γενιάς, ο σεβασμός των εργασιακών δικαιωμάτων (μαύρη εργασία) του κάθε νόμιμου μετανάστη, η προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας (άσκηση λατρευτικών καθηκόντων), η φύλαξη και προστασία των συνόρων, η συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς φύλαξης συνόρων, η διαρκής οργάνωση και εκπαίδευση των υπηρεσιών συνοριακής φύλαξης σε ξηρά και θάλασσα, η αντιμετώπιση εγκληματικών δικτύων διακίνησης ανθρώπων σε συνεργασία με τις γειτονικές χώρες. Η παροχή υπηρεσιών υγείας και περίθαλψης σε όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους.
Και βεβαίως η ΕΕ να πράξει όσα πρέπει και να συντονίσει τις πολιτικές της. Η αδυναμία επιβολής της μετεγκατάστασης προσφύγων επειδή κάποιοι δεν το θέλουν είναι αδιανόητη.
Οι παραπάνω αλλαγές που έχω περιγράψει, αλλαγές στις διαφορετικές όψεις που μπορεί να έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με το φαινόμενο του φανατικού Ισλάμ, διαμορφώνουν και ένα πλαίσιο οργάνωσης της σκέψης μας για την αντιμετώπιση των δυνητικών απειλών. Το ΔΙΚΤΥΟ έχει δημοσιεύσει εκτενή μελέτη για το Προσφυγικό, όπου αναπτύσσεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αντιμετώπιση της κρίσης από την ΕΕ και την Ελλάδα.

Πηγή Liberal


Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
 


4 Δεκ 2016


Γράφει ο Ιωσήφ Παρούτογλου

Βρισκόμαστε στη δίνη μιας άνευ προηγουμένου μεταναστευτικής πλημμυρίδας, η οποία έχει επιφέρει τεράστια κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά προβλήματα. Η διαχείριση της προσφυγικής κρίσης είναι μία ιδιαιτέρως ευαίσθητη και επίπονη διαδικασία, η οποίο μπορεί να αλλάξει τις γεωπολιτικές ισορροπίες και τους στρατηγικούς προσανατολισμούς στην ευρύτερη Μεσόγειο αλλά και εντός της Ένωσης. Μέσα σε αυτόν τον καταιγισμό στρατηγικών εξελίξεων και ανταγωνισμό1 ισχύος με επίκεντρο την Ελλάδα, η ελληνική στρατηγική πρέπει να αναπτύξει μορφές ήπιας ισχύς2 προκειμένου να αποκτήσει στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι των ετέρων διεθνών δρώντων.

Η προσφυγική κρίση φανέρωσε ακόμα ένα ρήγμα στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ανέδειξε τις χώρες του Βισεγκραντ, (Σλοβακία, Ουγγαρία, Πολωνία και Τσεχία) ως δορυφόρους αποδόμησης της Συνθήκης Σένγκεν. Μέσω έντεχνων κινήσεων στη διεθνοπολιτική σκακιέρα διαπόμπευσαν τη χώρα μας διεθνώς και έδειξαν με εμφατικό τρόπο την ανθελληνική στάση τους στο προσφυγικό ζήτημα, κατηγορώντας την Ελλάδα για ελλιπή έλεγχο των συνόρων της και κατά συνέπεια βαρύνουσα υπαιτιότητα στις προσφυγικές εκροές από τα την Ελλάδα προς τη Βόρεια Ευρώπη.

Η στρατηγική που σχεδίασαν οι ευρωπαϊκοί εταίροι μας για την αποκλιμάκωση της προσφυγικής κρίσης επέφερε πλήγμα στις διεθνείς σχέσεις της χώρας μας. Σε αυτό συνετέλεσε και η υλοποίηση μονομερών αποφάσεων κρατών, κατά μήκος της βαλκανικής οδού, για τροποποιήσεις στην αντι-μεταναστευτική τους πολιτική3 με επακόλουθο το οριστικό κλείσιμο των συνόρων τους και την εγκατάσταση προσφύγων και μεταναστών στη Χώρα μας.

Η συγκεκριμένη χάραξη πολιτικής εκ μέρους ευρωπαϊκών κρατικών δυνάμεων με εξέχουσα συμπαράσταση τη Γερμανική εθνική στρατηγική, δημιούργησε διεθνώς αρνητικό αντίκτυπο και γενικώς λοιδορήθηκε από την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Κατά τον Λίτσα Σπ4 η ανάδειξη τέτοιων εγωιστικών συμπεριφορών και διεθνών πολιτικών «αποτελεί φυσικό επακόλουθο της άναρχης δομής του διεθνούς συστήματος, της άνισης ανάπτυξης ισχύος και της ετερογένειας ως προς το φάσμα των συμφερόντων που το κάθε κράτος προβάλλει στις διακρατικές σχέσεις και δομεί ως ζωτικό τμήμα της οντολογίας του, ώστε να εξυπηρετήσει τη θέση του στη διεθνή σκηνή», ενώ ο Βοσκόπουλος5 τονίζει ότι η «ασυμβατότητα στόχων των εθνικών κρατών αποτέλεσε επί μακρόν αιτία ενδο-ευρωπαίων συγκρούσεων».

Επιπλέον, το κλείσιμο των συνόρων στην Ευρώπη με στόχο την αναχαίτιση των προσφυγικών ροών χαρακτηρίζεται ως αναποτελεσματική λύση με μειωμένα δείγματα ανθρωπισμού και αλληλεγγύης προς το συνάνθρωπο, καθόσον οι προσπάθειες των κυβερνήσεων να περιορίσουν τις ροές των προσφύγων6 αποτρέπουν την κρίση μόνο προσωρινά. Το βέβαιο είναι ότι η ξενοφοβική και ρατσιστική εμπάθεια συγκεκριμένων κρατών προς την μεταναστευτική πλημμυρίδα σε συνδυασμό με την άρνηση συνεργασίας/εφαρμογής των ευρωπαϊκών αποφάσεων προκαλούν διχασμό στους ευρωπαϊκούς λαούς. Γενικότερα, εκτιμάται ότι οι εγωιστικές τάσεις και εμμονές ως προς το ξένο στοιχείο αντηχούν αρνητικά στον ευρωπαϊκό κόσμο της αλληλεγγύης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ συγχρόνως επιβραδύνουν την μελλοντική ευρωπαϊκή ενοποιητική διαδικασία, που είχαν οραματισθεί οι θεμελιωτές-θιασώτες της ιδέας της ενωμένης Ευρώπης. Η επίλυση παρόμοιων καταστάσεων πραγματοποιείται στη βάση κοινών προβληματισμών και όχι προβλημάτων εθνικών συνόρων. Κατά συνέπεια, η αιφνίδια φραγή της συνοριακής οριογραμμής και οι επακόλουθες ενέργειες στις οποίες προέβησαν μονομερώς7 κράτη ήταν απάνθρωπες σε βάρος πολλών ευάλωτων ανθρώπων. Πρόκειται για ένα χαμηλής αποδοτικότητας μέτρο διότι δεν προσέφερε τα οφέλη και αποτελέσματα που προσδοκούσαν οι ηγέτες των ευρωπαϊκών κρατών, οι οποίοι αντέδρασαν με τρόπο που κάλλιστα παραπέμπει αυτομάτως σε ξενοφοβία ή ρατσισμό προς τις προσφυγικές ροές.


Οι αυξημένες προσφυγικές ροές8 από τη γειτονική Τουρκία, σε συνδυασμό με την ως άνω πολιτική των κλειστών συνόρων των βόρειων χωρών της Ε.Ε., μεγιστοποιούν καθημερινά τον αριθμό των εγκλωβισμένων μεταναστών και προσφύγων εντός της ελληνικής επικράτειας. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την ανεπαρκή υποδομή που διαθέτει η χώρα μας σε δομές φιλοξενίας και κέντρα υποδοχής τόσο της νησιωτικής όσο και της ηπειρωτικής χώρας δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για την εκδήλωση επιθετικών συμπεριφορών εκ μέρους των μεταναστών. Η διαχείριση είναι ακόμα πιο δυσχερής καθόσον η ένταση του φαινομένου ήταν πρωτοφανής για τα ελληνικά και τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Επιπλέον πριν την προσφυγική κρίση δεν είχαμε τέτοιο μεγάλο αριθμό εισροών, που να δώσει το έναυσμα στις πολιτικές δυνάμεις της χώρα μας για έναρξη προεργασιών με σκοπό την ομαλή υποδοχή και διαχείριση των προσφύγων.

Στα προηγούμενα αν προστεθεί ότι οι ήδη υφιστάμενοι χώροι φιλοξενίας στην Ελλάδα χαρακτηρίζονται από προχειρότητα, σημαντικές υλικοτεχνικές ελλείψεις και πραγματικά ασφυκτιούν από πληθυσμό τότε ο μέσος κοινωνικός άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι επικρατεί αβεβαιότητα, η κατάσταση είναι μη ελεγχόμενη και η ριζοσπαστικοποίηση των μεταναστών-προσφύγων, με ότι αυτό συνεπάγεται, φαίνεται να είναι θέμα χρόνου. Η αδυναμία δε κοινής πλεύσης των εθνικών στρατηγικών, άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη εγωιστικών τάσεων εκ μέρους των ευρωπαϊκών κρατικών οντοτήτων, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην ενεργοποίηση δυνάμεων του ΝΑΤΟ, ως έσχατης λύσης και στην αναβάθμιση του επιχειρησιακού του ρόλου στα ύδατα της Μεσογείου και σαφέστατα του Αιγαίου. Σκοπός της ανάπτυξης δυνάμεων ΝΑΤΟ στα θαλάσσια σύνορα της χώρας με τη Τουρκία συνιστά αρχικά η αποτροπή εισόδου παράτυπων αλλοδαπών και εν συνεχεία η επαναπροώθηση στα τουρκικά παράλια όσων περισυλλέχθηκαν στα νερά του Αιγαίου. Ουσιαστικά θα λειτουργεί ως καταλύτης στρατηγικών και πολιτικών εξελίξεων και ως δύναμη αποτροπής και ως αξιόπιστος πολλαπλασιαστής ισχύος για την Ελλάδα9, καθόσον η συμμετοχή δυνάμεων του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο αναβαθμίζει τη στρατηγική λειτουργία της Ελλάδας ως ακρογωνιαίου λίθου της νοτιοανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας απέναντι στην επανεμφάνιση της Ρωσίας στην ανατολική Μεσόγειο.


Ένας ουσιαστικός παράγοντας, για τη μείωση των θαλάσσιων μεταναστευτικών-προσφυγικών ροών από την Τουρκία προς την Ελλάδα είναι η ανάπτυξη της ΝΑΤΟϊκής δύναμης “Standing NATO Maritime Group 2” (SNMG2) στο ανατολικό Αιγαίο10. Η κύρια αποστολή της εν λόγω δύναμης είναι η συλλογή και η παροχή κρίσιμων πληροφοριών προς την Ελλάδα, την Τουρκία και την FRONTEX, σχετικά με την παράνομη διακίνηση μεταναστών και προσφύγων. Δέον να αναφερθεί ότι, έχει αποφασισθεί ότι «όταν απαιτείται, η SNMG2 θα συμμετέχει σε επιχειρήσεις Έρευνας και Διάσωσης, καθότι η διάσωση ατόμων που κινδυνεύουν είναι γενική και καθολική υποχρέωση» και ότι «σε περίπτωση διάσωσης ατόμων που απέπλευσαν από τα τουρκικά παράλια, θα επιστρέφονται πίσω στην Τουρκία». Ωστόσο, ερωτηματικό παραμένει ακόμη και δεν έχει πλήρως διευκρινισθεί τι θα συμβεί στην περίπτωση που οι τουρκικές διωκτικές αρχές αρνούνται να παραλάβουν τους διασωθέντες.

Υπό το φως των ανωτέρω, συμπεραίνεται ότι υφίσταται αδήριτη και επείγουσα ανάγκη συλλογικής προσπάθειας τόσο σε περιφερειακό όσο και σε διεθνές επίπεδο για την αντιμετώπιση των ζητημάτων ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου. Η συμβολή της Βορειο - Ατλαντικής Συμμαχίας στον αγώνα εναντίον των διακινητών ανθρώπων συνιστά στους άμεσους στρατηγικούς στόχους του ΝΑΤΟ, το οποίο σε παρόντα χρόνο καλείται να διαδραματίσει έναν κομβικό ρόλο στην κεντρική Μεσόγειο11 και δη στο Αιγαίο, προκειμένου να συμβάλει από κοινού με την Ευρωπαϊκή Ένωση σε ναυτικές επιχειρήσεις εναντίον των διακινητών μεταναστών που δρουν με ορμητήριο τις τούρκικες και λιβυκές ακτές. Επιπλέον η οικοδόμηση δεσμών συνεργασίας με την Ε.Ε. στο Αιγαίο εκλαμβάνεται ως στρατηγική κορωνίδα για την αντιμετώπιση της αυξάνουσας παράτυπης μετανάστευσης. Διαθέτοντας έναν αξιόλογο στόλο ναυτικής ισχύος δύναται να αναπτυχθεί επιχειρησιακά στα ανοικτά των τουρκικών ακτογραμμών και να διαχέει πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο με τις ένοπλες δυνάμεις της Ελλάδας και της Τουρκίας, καθώς με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για τη Διαχείριση της Επιχειρησιακής Συνεργασίας στα Εξωτερικά Σύνορα των Κρατών Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRONTEX).

Η Ελλάδα έχει συμφέρον για έναν καλύτερο έλεγχο των θαλάσσιων οδών, που εκμεταλλεύονται οι διακινητές παράνομων μεταναστών ή οι τρομοκράτες, αλλά οφείλει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή και στα επιμέρους ζητήματα ιδιαίτερου εθνικού συμφέροντος. Ουσιαστικά πρέπει να καταστεί αντιληπτό διεθνώς ότι η παρουσία του ΝΑΤΟ στα ελληνικά ύδατα πρεσβεύει την ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού των επιχειρήσεων. Η δράση του δεν αντιβαίνει τις αρχές του σεβασμού της εθνικής κυριαρχίας και δεν υπομονεύει την παρουσία των ελληνικών διωκτικών αρχών.

Η Ελλάδα αποτελεί μέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας από το 1952 και από τη συμμετοχή της στον Οργανισμό πηγάζουν σημαντικά εργαλεία ισχύος για την εξωτερική πολιτική της χώρα μας12. Αποτελούσε και αποτελεί παγία εθνική τακτική η συνεχής πολιτική και οικονομική ένταξη της χώρα μας σε διεθνούς οργανισμούς και συμμαχίες, δείχνοντας έμπρακτα την πρόθεση της να ανήκει στο Δυτικό κόσμο13 και αναπτύσσοντας ικανότητα και οξυδέρκεια για να αξιοποιήσει αποτελεσματικά τα ποικίλα στρατηγικοπολιτικά οφέλη, όπως βοήθεια, υποστήριξη και συμπαράταξη από τους συμμάχους σε κάποιο διεθνές ζήτημα.

Η παρουσία στο ΝΑΤΟ μας καθιστά συμμέτοχους και όχι απλά παρατηρητές των διεθνών εξελίξεων και αυτό γιατί η Συμμαχία, στην οποία είμαστε μέλη, θα λειτουργεί ως δύναμη αποτροπής και θα μεταφέρει πίσω στα τουρκικά παράλια παράτυπους μετανάστες που θα περισυλλέγονται στα νερά του Αιγαίου14. Χαρακτηριστική είναι και η τοποθέτηση του πρώην υπουργού Άμυνας της Γερμανίας Ρόυντολφ Σάρπινγκ15, ο οποίος τοποθετήθηκε επί της σημασίας και συμμετοχής του ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή αμυντική πρωτοβουλία και τονίζοντας ότι «το ΝΑΤΟ από απλό όργανο αμυντικής συνεργασίας μετεξελίχθηκε σήμερα σε εργαλείο συλλογικής διπλωματίας και ελέγχου των διεθνών συγκρούσεων».

Η δίνη της μεταναστευτικής – προσφυγικής κρίσης, η αβεβαιότητα της Μέσης Ανατολής, ο συριακός εμφύλιος, η εσωτερική αστάθεια της Τουρκίας, ο αναδυόμενος ηγεμονισμός της Ρωσίας στην ανατολική Μεσόγειο δημιουργούν ένα κυκεώνα εξελίξεων στη διεθνή σκηνή. Το ασταθές περιβάλλον που περιβάλλει τη χώρα μας την καθιστά συμμέτοχο, και όχι παρατηρητή των εξελίξεων. Η ελληνική εξωτερική πολιτική πρέπει να λάβει υπόψη τα νέα στρατηγικά δόγματα και τα νέα δεδομένα που ισχύουν στη διεθνή σφαίρα και σταθεί με αξιώσεις στο εσωτερικό της Ένωσης. Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν τη σημασία της Ελλάδας, τόσο ως ναυτική δύναμη, όσο και ως παράγοντα σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου.

Συνεπώς, η απόφαση που λήφθηκε για ανάπτυξη δυνάμεων του ΝΑΤΟ εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα, καθόσον αφενός μεν συμβάλει στη μείωση των προσφυγικών-μεταναστευτικών ροών16 αφετέρου δε λειτουργεί ως μηχανισμός ενημέρωσης της Ε.Ε. περί της τουρκικής επεκτατικής πολιτικής, λόγω των επισημάνσεων των παραβάσεων και παραβιάσεων από τη γείτονα χώρα, που υποπίπτουν στην αντίληψη των νατοϊκών δυνάμεων. Η Ελλάδα καλείται να παίξει το ρόλο του σταθεροποιητή στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο και συνεπώς η παρουσία δυνάμεων ΝΑΤΟ αποτελεί το μέσο για την επίτευξη της περιφερειακής σταθεροποίησης κα την διαιώνιση της σταθερότητας και ασφάλειας στη μεστή από διεθνοπολιτικές εξελίξεις περιοχή της Μεσογείου.

* Ο Ιωσήφ Παρούτογλου είναι απόφοιτος Τμήματος Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και απόφοιτος του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση και Διακυβέρνηση του Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Υποσημειώσεις

1 Για μία επισκόπηση του ανταγωνισμού και για της ισορροπίας ισχύος βλ. Κουσκουβέλης Η., Εισαγωγή στις Διεθνείς Σχέσεις, Αθήνα, Εκδόσεις Ποιότητα, ΣΤ΄ έκδοση, 2010 σελ. 192, 255, 339

2 Για την ισχύ στις εύρω –ατλαντικές σχέσεις βλ. Βοσκόπουλος Γ., Ευρωπαϊκή Ένωση και ΗΠΑ – Εκφάνσεις Ισχύος, αλληλόδραση και το ζήτημα της παγκόσμιας ηγεμονίας, Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, 2012 και βλ. Joseph S. Nye Jr, Ήπια Ισχύς: Το Μέσο Επιτυχίας στην Παγκόσμια Πολιτική, 2005.Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, σελ.25-35. Η έννοια της ήπιας ισχύος, όπως αυτή ορίζεται από τον Joseph Nye, βρίσκεται στην ικανότητα να διαμορφώνεις τις προτιμήσεις των άλλων, να κάνεις τους άλλους να θέλουν τα αποτελέσματα που θέλεις μέσω έλξης και όχι καταναγκασμού

3 Βλ.Soeren Kern, Europe's Great Migration Crisis, https://www.gatestoneinstitute.org/6146/europe-migration, τελευταία προσβ.09-08-2016.17:00 όπου «Hungarian lawmakers on July 6 voted 151 to 41 in favor of building a 4-meter-high (13-foot) fence along the 175-kilometer (110-mile) border with Serbia. The measure aims to cut off the so-called Western Balkan Route, which constitutes the main land route through Eastern Europe for migrants who enter the EU from Turkey via Greece and Bulgaria.». Στο σημείο αυτό δέον να επισημανθεί παρόμοια τακτική ακολούθησαν και οι ελληνικές κυβέρνησες για να αναχαιτίσουν τα μαζικά κύματα παράτυπων μεταναστών που προσέγγιζαν τα ελληνοτουρκικά σύνορα στην περιοχή του Έβρου και επιχειρούσαν την είσοδο τους στο ελληνικό έδαφος. Απόρροια αυτής της τακτικής ήταν η πρόταση για κατασκευή ενός πανύψηλου φράχτη, ύψους περίπου 206 χιλιομέτρων κατά μήκος της οριογραμμής με απώτερο σκοπό την επιτήρηση και ουσιαστικό έλεγχο της χερσαίας μετανάστευσης μέσω της Τουρκίας. Ωστόσο κατόπιν πολιτικών αντιπαραθέσεων στο εσωτερικό της χώρας αποφασίσθηκε ο περιορισμός των χιλιομέτρων και η υλοποίηση του έργου μόνο για 12,5 χιλιόμετρα.

4 Λίτσας Σπ., Ιλιάδα και Διεθνής Πολιτική, ο.π. σελ.63-64

5 Βοσκόπουλος Γ., Η πολιτική υποδομή των ευρω-ατλαντικών σχέσεων από τον Ψυχρό Πόλεμο στη μετα – ψυχροπολεμική εποχή, στο Κωνσταντινίδης Γ., Η Ευρωπαϊκή Ένωση στο Διεθνές Σύστημα, Εκδόσεις Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη 2008, σελ. 110

6 Βοσκόπουλος Γ., Οι πολιτικές της προσφυγικής κρίσης, Η ΕΕ, η Ελλάδα και ο τουρκικός παράγων, Foreign Affairs Hellenic Edition, 24 Μαρτίου 2016

7 Εφημερίδα Καθημερινή, 27-02-2016, όπου κάνει μνεία σε δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού Der Spiegel, που περιγράφει τη στάση των Ευρωπαίων εταίρων μας, ως προς τη διαχείριση του προσφυγικού ζητήματος με τον περιγραφικό αλλά αυταρχικό και αποκρουστικό τίτλο «Ο καθένας για τον εαυτό του», http://www.kathimerini.gr/851107/article/epikairothta/politikh/der-spiegel-h-ellada-8a-dyskoleytei-na-e3yphrethsei-ta-xreh-ths, (τελευταία πρόσβαση 15-06-2016) ∙ βλ. Κυριαζή Τ., ο.π σελ. 51 όπου αναφέρει «..η μεμονωμένη δράση των κρατών εντός των εθνικών συνόρων τους δεν επαρκεί για να καταστείλει και να τιμωρήσει την εμπορία ανθρώπων, αλλά περιορίζεται στην αντιμετώπιση κάποιων ενδημικών στοιχείων».

8 Βοσκόπουλος Γ., Foreign Affairs, ο.π.

9 Εφημερίδα Δημοκρατία, της 21ης Φεβρουαρίου 2016, άρθρο του Λίτσας Σπ., Τι σημαίνει ο ερχομός του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο

10 Γιαννακόπουλος Βασίλης, ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: Τι θα επηρεάσει την εξέλιξη της εθνικής πρόκλησης και απειλής, Μάρτιος, 2016,
http://www.militaire.gr/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%86%CF%85%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%B9%CE%BB%CE%AE-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BA%CE%AF%CE%B1/ τελευταία πρόσπ. 31-05-2016

11 Πολλά πλοία της Ατλαντικής Συμμαχίας συμμετέχουν στην αντιτρομοκρατική επιχείρηση Active Endeavour στη Μεσόγειο, και οι ηγέτες των χωρών μελών του Συμφώνου αναμένεται να τους επιτρέψουν να μοιράζονται σε πραγματικό χρόνο δεδομένα με τη διοίκηση της ναυτικής επιχείρησης Σοφία της ΕΕ.

12 Βλ. Κουσκουβέλης Η., Εισαγωγή στις Διεθνείς Σχέσεις, Εκδόσεις Ποιότητα, ΣΤ Έκδοση, Αθήνα, 2004. σελ.176-177

13 Βλ. Κουσκουβέλης Η., Λήψη αποφάσεων, Κρίση, Διαπραγμάτευση, Θεωρία και Πράξη, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα,1997σελ.24-25

14 Εφημερίδα Δημοκρατία, της 21ης Φεβρουαρίου 2016, άρθρο του Λίτσας Σπ., Τι σημαίνει ο ερχομός του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο

15 Στην Εισαγωγή του Νταλής Σ., Οι Διαταλαντικές Σχέσεις, Συνεργασία ή Ανταγωνισμός, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2004, σελ. 43

16 Βλ. Δηλώσεις Υπουργού Άμυνας Καμμένου Π. στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες όπου ανέφερε χαρακτηριστικά «...η δραστηριότητα του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο έχει στεφθεί με απόλυτη επιτυχία, μειώνοντας τις ροές από 5.000-8.000 μετανάστες και πρόσφυγες την ημέρα σε 0-25...», http://www.dimokratianews.gr/content/63592/kammenos-apolyta-epityhimeni-i-drasi-toy-nato-sto-aigaio, τελ.προσβ. 9-8-2016.17:05



Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
 


3 Δεκ 2016


Γράφει ο Ιωσήφ Παρούτογλου

Ελλάδα και Τουρκία συνιστούν ένα δίπολο στρατηγικής τριβής και πολιτικών αναταράξεων στην περιοχή της Μεσογείου, με αντικρουόμενο συμφέροντα, εκ διαμέτρου αντίθετα πολιτικά καθεστώτα και διαφορετικά φορτία ισχύος στη διεθνοπολιτική σκακιέρα. Πρόκειται για δύο εθνοκρατικές οντότητες με διαφορετικές ιστορικές καταβολές, θρησκευτικές πεποιθήσεις, οικονομικές δυνατότητες και στρατιωτική ισχύ. Ο ρόλος που διαδραματίζουν απέναντι στις γεωπολιτικές και στρατηγικές εξελίξεις είναι άκρως σημαντικός, καθόσον η γεωγραφική θέση που κατέχουν, τους καθιστά αυτομάτως στρατηγικούς καταλύτες στην διαχείριση κρίσιμων καταστάσεων προερχόμενων από την Βόρειο Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Η ετερότητα που υφίσταται ανάμεσα στις δύο χώρες καθιστά ιστορικά ανέφικτη την αναζήτηση χρυσής τομής στο συγκεκριμένο δίπολο.

Οι δύο κρατικές οντότητες καλούνται, σήμερα, να διαχειριστούν διαφορετικές προκλήσεις, ευκαιρίες και απειλές που αναφύονται ως απότοκες της ρευστότητας της μεταψυχροπολεμικής περιόδου και του σκηνικού της Ανατολικής Μεσογείου, της Β. Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Μία από αυτές τις πηγές αστάθειας, η οποία αγγίζει τα όρια της στρατιωτικής αναθέρμανσης και εξάντλησης κάθε μορφής εποικοδομητικού διαλόγου μεταξύ των επίσημων διπλωματικών διαύλων αμφότερων των κυβερνήσεων, αποτελεί η έξαρση του προσφυγικού ζητήματος και η αθρόα διακίνηση ατόμων. Οι συνέπειες αυτού του φαινομένου αγγίζουν αμφότερες τις ηγεσίες των δύο κρατών, καθόσον διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντα σε οικονομικό, πολιτικό και στρατηγικό πεδίο δράσης. Τα νέα δεδομένα στο πεδίο διεθνούς πολιτικής και οι παράμετροι ασφάλειας που προέκυψαν μετά την έξαρση της διακίνησης ατόμων επιβάλλουν συνδιαχείρηση και πολυμερή δράση ώστε να μεγιστοποιηθούν τα επιθυμητά αποτελέσματα και να ενισχυθεί το κοινό πλαίσιο ασφάλειας.

Στην τρέχουσα διεθνοπολιτική συγκυρία η Τουρκία αποτελεί τον ενδιάμεσο σταθμό προσφύγων πριν εισέλθουν στην Ε.Ε.. Ιστορικά θεωρείται ως χώρα αποστολής και χώρα διέλευσης μεταναστών(1). Τα μεταναστευτικά κύματα προέρχονται από το Ιράν, Ιράκ και Αφγανιστάν και μεταβαίνουν μέσω της χώρας στην Κεντρική Ευρώπη. Δέον να τονισθεί ότι μέχρι πρότινος η Τουρκία δεν είχε υπογράψει διεθνείς συνθήκες Επανεισδοχής με τα κ-μ της Ε.Ε. για συνταγματικούς λόγους(2) και ως εκ τούτο δεν αποδέχεται την επιστροφή-επαναπροώθηση των συλληφθέντων μεταναστών, οι οποίοι αποπειράθηκαν να μετακινηθούν λαθραία στην Ε.Ε. Λειτουργεί ως κατευθυντήριος μοχλός των οργανωμένων κυκλωμάτων διακίνησης ατόμων με γνώμονα να διοχετευθούν εκατομμύρια πρόσφυγες(3) προς τη γηραιά ήπειρο. Το γεγονός αυτό επιφέρει αυτομάτως επιπλοκές, προστριβές και δυσεπίλυτα προβλήματα στις χώρες υποδοχής – και συγκεκριμένα στην Ελλάδα - σε θέματα διαχείρισης του μεταναστευτικού όγκου. Μέσω αυτής της τακτικής επιχειρεί να αυξήσει αφενός μεν την ανταγωνιστικότητά της, αφετέρου δε την επιρροή της στα διεθνή τεκταινόμενα και να αποκομίσει πολλαπλάσια οφέλη, οικοδομώντας εντέχνως το προφίλ του στιβαρού και σθεναρού αντιπάλου στο πεδίο των διαπραγματεύσεων με την Ε.Ε..

Η Τουρκία, στο πλαίσιο εκδίπλωσης των ηγεμονικών της φιλοδοξιών, καλείται να διαπραγματευτεί με την χώρα μας και την Ε.Ε. το ουσιώδες ζήτημα της μετεγκατάστασης των προσφύγων και του επαναπατρισμού αυτών είτε στις χώρες προέλευσης είτε την παραμονή τους στο εσωτερικό της Τουρκίας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για μια μεγάλη περιφερειακή δύναμη με ηγεμονικές βλέψεις, αναζητά ευκαιρίες για να διεισδύσει στην Ε.Ε, προκειμένου η τελευταία να αναθεωρήσει το status quo σχετικά με το καθεστώς εισόδου Τούρκων υπηκόων στο έδαφος Schengen διατηρώντας παράλληλα την πάγια επεκτατική της πολιτική έναντι της Ελλάδας. Είναι σαφές ότι οι προσφυγικές ροές λειτούργησαν ως συγκυριακός πολλαπλασιαστής ισχύος της Τουρκίας, ενισχύοντας παράλληλα την διαπραγματευτική ισχύ της υπό το βάρος των πιέσεων της κοινής γνώμης που δέχτηκαν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες (4).

Το δόγμα Νταβούτογλου για “μηδενικά προβλήματα με τους γείτονες¨ έχει στην πράξη μετατραπεί σε έξαρση της τουρκικής προκλητικότητας και κλιμάκωσης επιθετικών ενεργειών σε βάρος της χώρας μας. Συνιστά μία τακτική κάμψης του φρονήματος των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων και αποσκοπεί μέσω των συγκεκριμένων κινήσεων εντυπωσιασμού στην τόνωση του ηθικού του τουρκικού λαού και επίδειξης ισχύος διεθνώς. Το αναδυόμενο στρατηγικό περιβάλλον σηματοδοτεί την εμφάνιση μιας νέο-ισλαμικής Τουρκίας διαθέτει μια πανίσχυρη κρατική δομή.

Η Ελλάδα, όντας στη δίνη μιας διαιωνιζόμενης οικονομικής κρίσης αναζητά δομικές και μεταρρυθμιστικές αλλαγές για την επιβίωσή της και την απεμπλοκή της από την ασφυκτικό δημοσιονομικό προγραμματισμό. Αποτελεί μικρή κρατική οντότητα με υπολογίσιμη αλλά προϊόντος του χρόνου διαρκώς απομειούμενη ισχύ. Στο διεθνές περιβάλλον αναζητά δομές συνεργασίες και κοινής σύμπλευσης στη μάχη για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών κυμάτων και του οργανωμένου εγκλήματος. Σύμμαχός της συνιστά η προηγούμενη εμπειρία της καθότι όντας χώρα υποδοχής μεταναστών διαθέτει την εμπειρογνωμοσύνη και την επιστημοσύνη για να ανταπεξέλθει ικανοποιητικώς στο δυσεπίλυτο και πολυσύνθετο φαινόμενο. Πάραυτα, τα οικονομικά προβλήματα που μαστίζουν την χώρα θέτουν σημαντικούς φραγμούς στη διαχείριση σημαντικών ζητημάτων που άπτονται άμεσα της ασφάλειά της στην περιοχή του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Ωστόσο, όπως αναφέρει ο Βοσκόπουλος Γ. «ο συγκυριακός χαρακτήρας του προσφυγικού φαινομένου κινδυνεύει να λάβει την χροιά μιας διεθνοπολιτικής κανονικότητας, αφού δεν διαφαίνεται στο εγγύς μέλλον μια λύση κοινά αποδεκτή από πλευράς εξωσυστημικών παραγόντων που εμπλέκονται έμμεσα ή άμεσα στην συριακή κρίση. Αυτό επιβάλλει την θεσμική αντιμετώπιση των μαζικών προσφυγικών πιέσεων που δέχεται η Ευρώπη μέσω Ελλάδας»(5).

Επιπλέον η οικονομική δυσπραγία των τελευταίων ετών μείωσε τη διαπραγματευτική της ισχύ σε επίπεδο Ε.Ε., έπληξε βάναυσα το κύρος της και την καθίστα καθημερινώς στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος ως παράδειγμα προς αποφυγή για τη διαχείριση εθνικών οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών.

Εν προκειμένω, με γνώμονα τη θέση της στο διεθνές γίγνεσθαι και την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων της οφείλει να δράσει η Ελλάδα αναφορικά με το φαινόμενο της παράνομης διακίνησης ανθρώπινων ψυχών. Αυτό δύναται να επιτευχθεί στις μέρες μας λαμβάνοντας πρωτίστως σοβαρά υπόψη την δημοσιονομική λιτότητα της χώρας μας, τα αυξανόμενα περιστατικά εντάσεων με τους προσφυγές - μετανάστες στα ελληνικά νησιά πλησίον των τουρκικών ακτών και τις πολιτικές αναταράξεις που αναφύονται ένεκα των συχνών αλλαγών του πολιτικού σκηνικού. Ειδικότερα το στρατηγικό πλεονέκτημα της χώρα μας επιτυγχάνεται μέσω της πάγιας στρατηγική για αποκλιμάκωση των διπλωματικών εντάσεων, αποφυγή οποιασδήποτε στρατιωτικής σύγκρουσης με την Τουρκία, ανοικοδόμηση σχέσεων συνεργασίας και διαύλων επικοινωνίας με τις ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ και την καλλιέργεια ενός κλίματος άμεσης υλοποίησης των ευρωπαϊκών επιταγών. Η εγκαθίδρυση δομών συνεργασίας με τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. και η ενδυνάμωση της συμμετοχής ευρωπαϊκών αστυνομικών δυνάμεων στην ενδοχώρα ήταν πρωταρχικής σημασίας, καθόσον το φαινόμενο της διακίνησης ατόμων απαιτούσε περιφερειακή συμμετοχή στην ανάληψη πρωτοβουλιών, αρμοδιοτήτων και ευθυνών.


Καταληκτικά, αντιλαμβανόμενοι την τουρκική προκλητικότητα και την προσπάθειά της για δημιουργία εντάσεων στο Αιγαίο και όχι μόνο, που μπορούν να επιφέρουν ένα ντόμινο αρνητικών εξελίξεων στον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο προτείνεται η στρατηγική της Χώρας να κυμανθεί στην προάσπιση της εθνικής κυριαρχία της, στην ανάπτυξη εξωστρεφής δράσης με ταυτόχρονη ενημέρωση της διεθνούς κοινής γνώμης για την επιθετική στάση της Τουρκίας που τρίζει τα θεμέλια ειρήνης στη Μεσόγειο και τέλος στην αποφυγή οποιαδήποτε διαφοροποίησης από την ευρωπαϊκή πολιτική άμυνας και ασφάλειας, γεγονός που θα την οδηγούσε σε διεθνοπολτικό αδιέξοδο.

* Ο Ιωσήφ Παρούτογλου είναι απόφοιτος Τμήματος Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και απόφοιτος του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση και Διακυβέρνηση του Πανεπιστημίου Μακεδονίας

  1. Philip Martin, Susan Martin, Patrick Weil, Managing Migration – The Promise of Cooperation, Lexington Books, Oxford, 2006, σελ.84
  2. Philip Martin, Susan Martin, Patrick Weil, Managing Migration – The Promise of Cooperation, Lexington Books, Oxford, 2006, σελ.84
  3. Βλ. Αρχηγείο Ελληνικής Αστυνομίας, Διεύθυνση Επικοινωνίας, Τμήμα Ιστορίας & Εκδόσεων, Αστυνομική Ανασκόπηση, Τεύχος 296, Αθήνα, Μάιος - Ιούνιος 2016, σελ. 29-30, όπου παρατίθεται συνέντευξη Αντιστράτηγου ΕΛ.Α.Σ. αναλύοντας το προσφυγικό/μεταναστευτικό ζήτημα. Ειδικότερα αναφέρει ¨υπάρχουν 2700000 περίπου καταγεγραμμένοι πρόσφυγες και μετανάστες στα Τουρκικά παράλια¨ και ¨μέχρι τον Οκτώβριο του 2015 η ΕΛ.ΑΣ. είχε διαχειριστεί περίπου 600000 -700000πρόσφυγες και μετανάστες¨.
  4. Βοσκόπουλος Γ., Οι πολιτικές της προσφυγικής κρίσης, Η ΕΕ, η Ελλάδα και ο τουρκικός παράγων, Foreign Affairs Hellenic Edition, 24 Μαρτίου 2016,ο.π.
  5. Βοσκόπουλος Γ., Foreign Affairs, ο.π.


Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
 



Στην δέκατη τρίτη ομιλία του προς την Ομοσπονδιακή Βουλή, ο Βλαδίμηρος Πούτιν υπογράμμισε με σαφήνεια το εκφρασμένο αίτημα της ρωσικής κοινωνίας προς την εξουσία για δικαιοσύνη, σεβασμό προς τους ανθρώπους και υποστήριξη των πρωτοβουλιών των πολιτών. Η εφαρμογή αυτών των αρχών απαιτεί συγκεκριμένα μέτρα, και ο πρόεδρος αναφέρθηκε αναλυτικά σε κάθε ένα από αυτά.

Ο Πούτιν περιέγραψε εξ αρχής τα κυριότερα ζητήματα της ομιλίας του: οικονομία, κοινωνικά ζητήματα, εσωτερική πολιτική. Για την εξωτερική πολιτική ο πρόεδρος αναφέρθηκε μόνον συνοπτικά, στο τέλος της ομιλίας του.

Ο Πρόεδρος ξεκίνησε με μια φαινομενικά αφηρημένη τοποθέτηση, η οποία ωστόσο, έδωσε το τόνο σε όλες τις θέσεις που αναφέρθηκε στη συνέχεια:

«Την κάθε αδικία και το κάθε ψέμα τα εκλαμβάνουμε πολύ σοβαρά. Κι αυτό είναι γενικά μια ιδιαιτερότητα της κουλτούρας μας. Η κοινωνία αποφασιστικά απορρίπτει την έπαρση, την αγένεια, την αλαζονεία και τον εγωισμό, από όποιον κι αν προέρχεται, και ολοένα και περισσότερο εκτιμά ιδιότητες, όπως η υπευθυνότητα, η υψηλή ηθική, η φροντίδα για το δημόσιο συμφέρον, η προθυμία να ακουστούν και οι άλλοι και να γίνει σεβαστεί και η δική τους γνώμη».

Ξεκινώντας ακριβώς από αυτές τις αρχές -δικαιοσύνη, σεβασμός, ετοιμότητα να ακούσεις τους άλλους- ο αρχηγός του κράτους κάλεσε τα μέλη της συνέλευσης να συγκροτήσουν την πολιτική της χώρας και να συνεργασθούν με τους πολίτες.

Ως συνήθως ο πρόεδρος από τα γενικά πέρασε γρήγορα στα ειδικότερα, και την ομιλία του, η οποία αυτή τη φορά διήρκεσε 68 λεπτά, μπορούμε να τη χωρίσουμε στις κάτωθι θέσεις, από τις οποίες θα προέλθει η πολιτική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Ρωσίας τον επόμενο χρόνο.

1. Αύξηση του ρόλου της κρατικής Δούμας και ενίσχυση της νομοθετικής εξουσίας, και επίσης ανάπτυξη των θεσμών της άμεσης δημοκρατίας. Ο Πούτιν τόνισε ότι η «Ενωμένη Ρωσία», του κόμματος το οποίο ο ίδιος δημιούργησε και στήριξε, αυτή τη φορά υπάρχει πλειοψηφία, και αποτελεί «το κύριο στήριγμα της κυβέρνησης στο κοινοβούλιο». Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές από τις θέσεις που θα αναφέρει ο πρόεδρος στη συνέχεια υπήρχαν ως υποσχέσεις στο προεκλογικό πρόγραμμα της «Ενωμένης Ρωσίας».

Είναι απίθανο όλοι όσοι ψήφισαν το κόμμα στις 19 Σεπτεμβρίου να διάβασαν προσεκτικά αυτό το ογκώδες κείμενο, αλλά στην πραγματικότητα οι στόχοι και τα καθήκοντα που εξέφρασε ο πρόεδρος είναι η εκπλήρωση των αιτημάτων αυτού του τμήματος των πολιτών, που βάσει των επιθυμιών τους συντάχθηκε το πρόγραμμα του κόμματος της εξουσίας.

2. Ελευθερία της σκέψης και ο κατάργηση της λογοκρισίας, στη βάση του σεβασμού της γνώμης του άλλου. Ο πρόεδρος απευθύνθηκε και στα δύο τμήματα της κοινωνίας, και στους «δημιουργούς» που θεωρούν ότι στην αυτοέκφραση δεν υπάρχουν όρια, και στους «φύλακες» που για κάποιο λόγο πιστεύουν ότι η αυστηρή καλλιτεχνική τους κρίση μπορεί να λειτουργήσει ως επιβεβαίωση για την καταστροφή έργων τέχνης ή διατάραξη θεατρικών παραστάσεων. Αφενός «αυτό δεν σημαίνει ότι με περίτεχνα ωραίες εκφράσεις και υπό το πρόσχημα της ελευθερίας μπορεί ο οποιοσδήποτε να προσβάλει τα αισθήματα των άλλων ανθρώπων και τις εθνικές παραδόσεις».

Αφετέρου, ο πρόεδρος θεωρεί απαράδεκτη «την αντίπαλη επιθετική αντίδραση, πολύ περισσότερο αν αυτή οδηγεί στο βανδαλισμό και στην παραβίαση του νόμου. Σε ανάλογα γεγονότα το κράτος πρόκειται να αντιδράσει αυστηρά».

Και επαναλαμβάνει για όποιον δεν κατάλαβε την πρώτη φορά: «Και στον πολιτισμό και στην πολιτική, και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και στην κοινωνική ζωή, αλλά και στην πολεμική για τα οικονομικά ζητήματα κανείς δεν μπορεί να απαγορεύσει την ελεύθερη σκέψη και ο καθένας ανοιχτά να διατυπώσει την θέση του».

3. Η επέτειος της επανάστασης του 1917 είναι ευκαιρία για ενότητα και όχι διχασμό. Οι άνθρωποι σε όλον τον κόσμο αγαπούν τις λαμπρές ημερομηνίες, και η Ρωσία δεν αποτελεί εξαίρεση. Η κατάρρευση της ρωσικής αυτοκρατορίας προκλήθηκε από το συνδυασμό πολλών εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων, αλλά η κάθε επανάσταση συμβαίνει όταν ένα μέρος της κοινωνίας παύει να ακούει το άλλο, και η εξουσία δεν είναι σε θέση να επιτύχει τη συμφιλίωσή τους, ή, ακόμη χειρότερα, η ίδια βρίσκεται μακράν της υφιστάμενης πραγματικότητας.

Ως εκ τούτου, όπως σημείωσε ο πρόεδρος, «είναι απαράδεκτο να φέρνουμε διχόνοιες, μνησικακίες, προσβολές και πικρίες του παρελθόντος στη σημερινή ζωή, για ιδιοτελή πολιτικά ή άλλα συμφέροντα να επενδύουμε στις τραγωδίες, οι οποίες έθιξαν ουσιαστικά κάθε οικογένεια στη Ρωσία, σε όποια πλευρά των οδοφραγμάτων και αν βρέθηκαν τότε οι πρόγονοί μας».

Και τόνισε: «Εμπρός ας θυμηθούμε, αλλά ως ενιαίος λαός, ως ένας λαός, και η Ρωσία για εμάς μία είναι». Η κάθε ιστορική συζήτηση πρέπει να διεξαχθεί με βάση αυτό το αξίωμα, οι απόπειρες «συνέχισης του πολέμου» και η επιβολή της άποψής του καθενός για γεγονότα που συνέβησαν πριν ένα αιώνα ως τη μοναδικά αληθινή είναι απαράδεκτη.

4. Η διατήρηση του έθνους. Αυτό αφορά κυρίως την γεννητικότητα και την ιατρική. Εάν η γεννητικότητα είναι σε λίγο πολύ καλά επίπεδα, τα ποσοστά είναι υψηλότεροι από το μέσο όρο των ευρωπαϊκών, και η παιδική θνησιμότητα μειώνεται σταθερά, στην υγεία γενικά τα πράγματα δεν είναι πολύ καλά.

Ο Πούτιν στάθηκε σε ένα πολύ σημαντικό επίτευγμα, τον αριθμό των ανθρώπων που λαμβάνουν ιατρική βοήθεια υψηλής τεχνολογίας, που σε 11 χρόνια αυξήθηκε κατά 15 φορές, από 60.000 σε 900.000 ανθρώπους. Αλλά παραμένουν σοβαρά προβλήματα στη πρωτοβάθμια φροντίδα, ελλείψεις ειδικευμένων επαγγελματιών, ουρές, έλλειψη πληροφόρησης.

Για την επίλυση αυτών των προβλημάτων θα ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα, ιδίως στην σταθερή επανεκπαίδευση και στη σύνδεση όλων των νοσοκομείων και των κλινικών σε υψηλής ταχύτητας διαδίκτυο, που θα επιτρέψει την εντατικότερη ανάπτυξη της τηλεϊατρικής.

5. Υψηλής ποιότητας δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αυτό το ζήτημα, όπως και το προηγούμενο, είχε τύχει επεξαργασίας κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας για τη Κρατική Δούμα, και γι’ αυτό ο πρόεδρος στάθηκε σ’ αυτό λεπτομερώς.

Η κατάργηση της τρίτης και στη συνέχεια της δεύτερης βάρδιας, η ανάπτυξη των παιδικών τεχνοπάρκων, η δημιουργία στις περιφέρειες κέντρων στήριξης χαρισματικών μαθητών, και επίσης εξωσχολικών προγραμμάτων στο θέατρο, στο κινηματογράφο, στη τηλεόραση, στα μουσεία και στο διαδίκτυο.

Οι βασικοί στόχοι για τα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς είναι «να δώσουν γνώσεις και να διαπαιδαγωγήσουν ηθικούς ανθρώπους», θεμελιώδες αρχή «κάθε παιδί, κάθε έφηβος προικισμένος να αποκαλύψει το ταλέντο του αυτός είναι ο στόχος που πρέπει να έχουμε όλοι μας». Αυτό σημαίνει ότι ο σεβασμός πρέπει να επεκταθεί όχι μόνον στους ενήλικες αλλά και στα παιδιά.


6. «Ατμόσφαιρα κοινών υποθέσεων». Ίσως ποτέ άλλοτε ο επικεφαλής του κράτους στην ομιλία του δεν έδωσε τόση προσοχή στον εθελοντισμό και στους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς. Στις ομοσπονδιακές και περιφερειακές αρχές τέθηκε ο στόχος όχι απλώς να μην εμποδίζουν τις πρωτοβουλίες των πολιτών, αλλά να τις υποστηρίζουν.

«Θέλω ώστε να με ακούσουν και οι κυβερνήτες και οι δημοτικοί άρχοντες. Σας ζητώ αυτό που ονομάζεται μη τσιγκουνεύεστε, και μην χρηματοδοτείτε από συνήθεια αποκλειστικά κρατικές εταιρείες, αλλά στο μέγιστο δυνατό να προσελκύσετε στην εφαρμογή των κοινωνικών υπηρεσιών και μη κερδοσκοπικές οργανώσεις», είπε στους διοικητικούς υπαλλήλους ο πρόεδρος.

Ήδη στις αρχές του επόμενου χρόνου θα γνωρίζουμε αν τον άκουσαν. Αλλά η υποστήριξη των πρωτοβουλιών της κοινωνίας προσωπικά από τον πρόεδρο συνιστά ένα σοβαρό επιχείρημα για τους εργαζόμενους σε ΜΚΟ όταν θα έρχονται σε επαφή με τους υπαλλήλους διαφόρων επιπέδων. Η «απόρριψη» πλέον θα είναι δυσκολότερη.

7. Βελτίωση χάριν των ανθρώπων, και όχι χάριν της βελτίωσης. Μιλώντας γι’ αυτό το θέμα ο πρόεδρος για πρώτη φορά αναφέρθηκε στο «Πανρωσικό Λαϊκό Μέτωπο» (ΠΛΜ), καλώντας τα μέλη του να οργανώσουν «αποτελεσματικό έλεγχο, και με τη βοήθειά του να επιτευχθούν συγκεκριμένα αποτελέσματα» στη προσπάθεια να απορροφηθούν 20 δις ρούβλια που θα κατευθυνθούν στις περιφέρειες για βελτίωση των όρων ζωής.

Ο Πρόεδρος επίσης κάλεσε το ΠΛΜ και την κοινωνία των πολιτών να ενταχθούν στην επίλυση «τέτοιων στόχων όπως την ολοκλήρωση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, της διατήρησης σπανίων ειδών ζώων και φυτών, τη δημιουργία ενός ανθρώπινου συστήματος διαχείρισης των αδέσποτων ζώων.

Το ανακηρυγμένο 2017 ως έτος οικολογίας δεν πρέπει να γίνει μια τυπική εκδήλωση, αλλά να δώσει τη δυνατότητα να γίνουν οι πόλεις και τα χωριά πιο φιλικά για να ζούμε –να εξαλειφθούν οι χωματερές, να καθαριστούν οι λίμνες και τα ποτάμια. Στην ίδια κατηγορία ο Πούτιν μίλησε για το σχέδιο μεγάλης κλίμακας με σκοπό τον εκσυγχρονισμό του οδικού δικτύου εκτός της Μόσχας και της Πετρούπολης. «Σε διάστημα δύο ετών εδώ πρέπει να έχουν φτιαχτεί τουλάχιστον οι μισοί δρόμοι».

8. Η οικονομία από τη σταθερότητα στην ανάπτυξη. Ο πρόεδρος επέμεινε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι τη χώρα με ελάχιστες απώλειες πέρασε την παρούσα κρίση και ότι αυτό μπορεί να γίνει η κινητήριος δύναμη της ανάπτυξης, και παρουσίασε αναλυτικά αριθμούς και στοιχεία. Παρά τις φωνές της αντιπολίτευσης στη χώρα δημιουργήθηκε ένα ισχυρό αγροτοβιομηχανικό σύμπλεγμα, και τα έσοδα από τις εξαγωγές των προϊόντων του τον περασμένο χρόνο ξεπέρασαν τα έσοδα από το εμπόριο οπλικών συστημάτων, όπως επίσης και τη σφαίρα της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνίας.

Ο αγροτοβιομηχανικός κλάδος απέφερε 16,2 δις δολ. από την εξωτερική αγορά, η αμυντική βιομηχανία 14,5 δις. δολ. και η τεχνολογία των πληροφοριών και επικοινωνίας 7 δις δολ. Η ανάπτυξη θα συνεχιστεί στην ίδια κατεύθυνση με πιστωτική ενίσχυση των αγροτών, παροχές επί των ασφαλίστρων για τις εταιρείες τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνίας, με την αύξηση του αριθμού των μη στρατιωτικών προϊόντων που παράγει η αμυντική βιομηχανία.

Το φορολογικό σύστημα θα παραμείνει αμετάβλητο μέχρι το τέλος του 2018, και από την 1η Ιανουαρίου 2019 θα αρχίσει να ισχύει το νέο, το οποίο επίσης θα παραμείνει αμετάβλητο για πολλά χρόνια. Να μη διώκεται με ευκολία η επιχειρηματικότητα από τον νόμο. Στις περιφερειακές τράπεζες πρέπει να επιτραπεί να αξιολογούν τους δανειολήπτες-εκπροσώπους των μικρών επιχειρήσεων λιγότερο αυστηρά. Επίσης το κράτος πρέπει να υποστηρίζει τους αυτοαπασχολούμενους, και όχι να τους κατηγορεί για «παράνομη επαγγελματική δραστηριότητα».

9. «Η καταπολέμηση της διαφθοράς δεν είναι θέαμα». Σημείωσε ότι παραδοσιακά η πλειοψηφία των δημοσίων υπαλλήλων είναι τίμιοι άνθρωποι, αλλά «ούτε η θέση ούτε οι υψηλές διασυνδέσεις ούτε τα περασμένα επιτεύγματα δεν μπορούν να αποτελέσουν προκάλυμμα για τους διεφθαρμένους κρατικούς αξιωματούχους». Ο Πούτιν επέκρινε «όσους δημιουργούν επικοινωνιακό θόρυβο γύρω από τις λεγόμενες ηχηρές περιπτώσεις».

Ο Πρόεδρος υπενθύμισε ότι υπάρχει το τεκμήριο της αθωότητας και δήλωσε ότι η καταπολέμηση της διαφθοράς τότε μόνο θα έχει τη στήριξη της κοινωνίας, όταν θα γίνει επαγγελματική, σοβαρή και υπεύθυνη. Δηλαδή πάλι γίνεται λόγος για σεβασμό προς τον άνθρωπο, την αποτροπή της μετατροπής ενός σοβαρού ζητήματος σε φάρσα.

10. Η επιστήμη και η υψηλή τεχνολογία είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Επ’ αυτού του θέματος ο πρόεδρος αναφέρθηκε επίσης λεπτομερώς. Περιέγραψε ως κύριο πρόβλημα, που παραμένει ως τέτοιο για πάνω από 100 χρόνια αυτό του πως «να μετατραπούν τα ευρήματα της επιστημονικής έρευνας σε επιτυχημένα εμπορικά προϊόντα». «Πάντα είχαμε το πρόβλημα ότι από την έρευνα μέχρι την εφαρμογή περνά πάρα πολύ χρόνος».

Για να αντιστραφεί αυτή η τάση, έχει γίνει επεξεργασία μιας σειράς μέτρων: η στήριξη της τεχνικής, μηχανικής και πληροφοριακής εκπαίδευσης, η οικονομική ενίσχυση των επιστημονικών ερευνών, μεταξύ αυτών και από την Τράπεζα Εξωτερικής Οικονομίας (VEB), επιδοτήσεις, που υπολογίζονται για επτά χρόνια εργασίας, η δημιουργία εργαστηρίων, η επιστροφή των επιστημόνων που έφυγαν στο εξωτερικό.

Ο στόχος διατυπώνεται ξεκάθαρα και απερίφραστα. «Είναι ανάγκη να επικεντρωθούμε στις κατευθύνσεις αυτές, όπου συγκεντρώνεται το ισχυρό τεχνολογικό δυναμικό του μέλλοντος, στην ψηφιακή τεχνολογία, ή σε άλλες, που σήμερα επηρεάζουν την εικόνα σε όλες τις σφαίρες της ζωής. Οι χώρες οι οποίες θα μπορέσουν να τις παράγουν, θα έχουν μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα, τη δυνατότητα να λαμβάνουν τεράστιο τεχνολογικό όφελος, Όποιος δεν το κάνει θα βρεθεί σε ευάλωτη θέση εξάρτησης». Όλες αυτές οι προτεραιότητες έχουν τεθεί στο πρόγραμμα «Στρατηγική επιστημονικο-τεχνολογική ανάπτυξη της Ρωσίας». Το διάταγμα της έγκρισής του είναι ήδη υπογεγραμμένο.

11. «Ασφάλεια και δυνατότητα ανάπτυξης όχι μόνον για τους εκλεκτούς αλλά για όλες τις χώρες και τους λαούς». Η εξωτερική πολιτική ήταν το τελευταίο θέμα που αναφέρθηκε ο πρόεδρος. Εδώ επίσης ήταν ξεκάθαρος. Η Ρωσία ήταν και παραμένει κράτος φιλειρηνικό, που ενδιαφέρεται γι τη συνεργασία με όλα τα κράτη.

Ως παράδειγμα έφερε τη ρωσο-κινεζική συνεργασία, η οποία αποτελεί «πρότυπο σχέσεων της παγκόσμιας τάξης, βασισμένο όχι στην ιδέα της κυριαρχίας της μιας χώρας, όσο ισχυρή να είναι αυτή, αλλά στην αρμονικό σεβασμό των συμφερόντων όλων των κρατών».

Ο Πούτιν υπογράμμισε ότι είναι απαράδεκτη η λογοκρισία και στον παγκόσμιο πληροφοριακό χώρο, ότι είναι απαράδεκτη η θεωρία της «αποκλειστικότητας» κάποια χώρας, και επίσης κάλεσε την νέα αμερικανική ηγεσία να πολεμήσει με την «πραγματική απειλή και όχι με τη φανταστική- δηλαδή να πολεμήσει εναντίον της διεθνούς τρομοκρατίας» και προειδοποίησε ότι «οι προσπάθειες να σπάσει η στρατηγική ισορροπία είναι πολύ επικίνδυνες και μπορούν να οδηγήσουν σε παγκόσμια καταστροφή».

Ο Πούτιν εξέφρασε επίσης την ευγνωμοσύνη του προς όλους αυτούς που πολεμούν τη τρομοκρατία τόσο εκτός του ρωσικού εδάφους όσο και εντός.

Στο τέλος της ομιλίας του ο πρόεδρος σημείωσε ιδιαιτέρως, ότι την ώρα της κρίσης «εμείς δεν βυθιστήκαμε σε δευτερεύοντες λεπτομέρειες της καθημερινότητας, δεν ασχοληθήκαμε μόνον με τα προβλήματα της επιβίωσης, επικεντρωθήκαμε στην ατζέντα της ανάπτυξης και την εξασφαλίσαμε, και σήμερα αυτή η ατζέντα γίνεται η κύρια, βγαίνει στο προσκήνιο».

«Το μέλλον της χώρας εξαρτάται μόνον από εμάς, από τη δουλειά και το ταλέντο όλων των πολιτών, από την ευθύνη και την επιτυχία τους. Κι οπωσδήποτε θα επιτύχουμε στους στόχους που έχουμε θέσει και θα επιλύσουμε τα προβλήματα της σημερινής και αυριανής ημέρας». Με αυτά τα λόγια ολοκληρώθηκε η 13η ομιλία του Πούτιν, που ήταν και η πρώτη με τη νέα σύνθεση της Κρατικής Δούμας.

VZ
Πηγή "Σωτήρης Δημόπουλος"


Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
 


30 Αυγ 2016

Τα κυβερνητικά διατάγματα αλλάζουν 
τον «θεματοφύλακα του κεμαλισμού»

Γράφει ο  Νίκος Μούδουρος
Διδάκτορας Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών

«Σύμφωνα με το Σύνταγμα εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος, αλλά το Γενικό Επιτελείο Στρατού (ΓΕΣ) είναι υπό τον Πρωθυπουργό. Το ίδιο και η Εθνική Οργάνωση Πληροφοριών (ΜΙΤ). Εγώ έχω μόνο εβδομαδιαίες συναντήσεις μαζί τους». Οι αναφορές αυτές ανήκουν στον Πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Έρντογαν. Έγιναν στις 5 Μαΐου 2016 σε συνάντηση που είχε στο προεδρικό μέγαρο με μια ομάδα βουλευτών του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ).

Περισσότερο από ένα μήνα πριν από την απόπειρα πραξικοπήματος, ο Έρντογαν προσπαθούσε με αυτά τα λόγια να εξηγήσει τη σημασία της κορύφωσης των διεργασιών υιοθέτησης του προεδρικού συστήματος. Κατά τον ίδιο, ήταν μεγάλη η ανάγκη μεταφοράς της ηγεσίας του στρατού και των μυστικών υπηρεσιών υπό τον πολιτικό έλεγχο του Προέδρου του κράτους εάν επρόκειτο η χώρα να κάνει ακόμα ένα βήμα αλλαγής του πολιτειακού συστήματος.

Στις 28 Ιουλίου 2016, δηλαδή 13 μέρες μετά την πραξικοπηματική απόπειρα, σε συνάντηση που είχε και πάλι με μια ομάδα βουλευτών –αυτή τη φορά από πολλά κοινοβουλευτικά κόμματα– ο Έρντογαν πρότεινε μια ευρεία συνεργασία στην υπόθεση μεταφοράς του ελέγχου της κεντρικής ηγεσίας του στρατού και της ΜΙΤ στον πρόεδρο του κράτους. Παράλληλα πρότεινε τη μεταφορά του ελέγχου των υπόλοιπων σωμάτων του στρατού στο υπουργείο Άμυνας.

Η συγκεκριμένη του πρόταση ήρθε ως συνέχεια του πρώτου κυβερνητικού διατάγματος που εκδόθηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης μετά την απόπειρα πραξικοπήματος και με το οποίο τα σώματα της στρατοχωροφυλακής (Jandarma) και η ακτοφυλακή τέθηκαν υπό τον πολιτικό έλεγχο του υπουργείου Εσωτερικών.

Οι σημαντικότερες διαφορές μεταξύ των δύο αυτών «προτροπών» του Έρντογαν σε βουλευτές (πριν και μετά το πραξικόπημα) για την περαιτέρω ενίσχυση των προεδρικών αρμοδιοτήτων σε σχέση με τον στρατό και τις μυστικές υπηρεσίας έχουν ως εξής: Η πρώτη είναι ότι ο στόχος για προεδρικό σύστημα στην Τουρκία τέθηκε σε ένα πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η δεύτερη και σημαντικότερη είναι ότι μεταξύ των δύο συναντήσεων μεσολάβησε η απόπειρα πραξικοπήματος, η αποτυχία της οποίας τελικά αποτέλεσε κομβικό σημείο στα «αιτήματα» Έρντογαν.

Η αποτυχία της επίδοξης χούντας ήταν, όπως υπογράμμισε ο Έρντογαν τα ξημερώματα της 16ης Ιουλίου 2016, ένα «θέλημα Θεού» αφού δημιούργησε την απαραίτητη νομιμοποιητική βάση μιας ολοκληρωτικής αλλαγής του τουρκικού στρατού. Το κυβερνητικό διάταγμα υπ’ αριθμό 669 του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης, δημοσιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα του τουρκικού κράτους στις 31 Ιουλίου 2016.

Πρόκειται για το κυβερνητικό διάταγμα που περνά δικαιωματικά στη σύγχρονη ιστορία της χώρας ως το κείμενο εκείνο που άλλαξε ριζικά τη δομή του στρατού της Τουρκίας. Μέσα σε μερικές γραμμές, συμπυκνώθηκε η προσπάθεια πολλών και διαφορετικών πολιτικών δυνάμεων που για ολόκληρες δεκαετίες «ήθελαν αλλά δεν μπορούσαν» να μεταρρυθμίσουν τις ένοπλες δυνάμεις.

Χωρίς καμιά απολύτως διαβούλευση, χωρίς καν την άποψη άλλων κομμάτων επί του θέματος, η τουρκική κυβέρνηση προχώρησε σε συνθήκες ενός καθεστώτος εξαίρεσης, σε όλα αυτά που δεν έκανε σε σχέση με το στρατό τα προηγούμενα 14 χρόνια της διακυβέρνησης της.

Με το συγκεκριμένο τρίτο στη σειρά κυβερνητικό διάταγμα:

1) Άλλαξε η σύνθεση του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου. Από 14 στρατιωτικούς και 2 πολιτικά στελέχη που συμμετείχαν, τώρα αποτελείται από 10 πολιτικά πρόσωπα και 4 στρατιωτικούς. Μάλιστα, στις 23 Αυγούστου 2016, το Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο συνήλθε υπό τη νέα του σύνθεση για δεύτερη φορά μετά τις 15 Ιουλίου.

2) Οι πολεμικές σχολές και τα στρατιωτικά λύκεια έκλεισαν. Στη θέση τους ιδρύθηκε το Πανεπιστήμιο Εθνικής Άμυνας υπό την αιγίδα του αντίστοιχου υπουργείου.

3) Όλα ανεξαιρέτως τα εργοστάσια, εργαστήρια και ναυπηγεία που ήταν στην ιδιοκτησία των Ενόπλων Δυνάμεων, μεταφέρθηκαν στο υπουργείο εθνικής Άμυνας.

4) Μερικές από τις αρμοδιότητες των στρατιωτικών δικαστών μεταφέρθηκαν στο υπουργείο εθνικής Άμυνας, ενώ σχεδιάστηκε ήδη η κατάργηση όλων των στρατιωτικών δικαστηρίων.

Σύμφωνα με το κυβερνητικό διάταγμα υπ’ αριθμό 671 που ακολούθησε, καταργήθηκε ο όρος ότι ο Αρχηγός των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΤΕΔ)  θα πρέπει να επιλέγεται μεταξύ των επικεφαλής των σωμάτων του στρατού. Μέχρι σήμερα ο επικρατέστερος για να ηγηθεί των ενόπλων δυνάμεων ήταν ο επικεφαλής των χερσαίων δυνάμεων της Τουρκίας.

Πλέον όλοι οι αξιωματικοί στη βαθμίδα του στρατηγού είναι υποψήφιοι για να αναλάβουν την αρχηγία των ΤΕΔ, κάτι που θα γίνεται μετά από εισήγηση της κυβέρνησης και έγκριση από τον Πρόεδρο του κράτους.

Στα πλαίσια του ίδιου κυβερνητικού διατάγματος έγινε και μια άλλη σημαντική αλλαγή στις αρμοδιότητες του Αρχηγού των ΤΕΔ.

Αφαιρέθηκε η λέξη «ειρήνη» από τη φράση «είναι ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων σε περίοδο πολέμου και ειρήνης», η οποία καθόριζε το καθεστώς του εν λόγω στρατηγού ακόμα και σε περιόδους ειρήνης. Τώρα με την αλλαγή, τα καθήκοντα του Αρχηγού ΓΕΕΘΑ  σε περιόδους ειρήνης ασκούνται αποκλειστικά στο όνομα του Προέδρου του κράτους. Στο ίδιο ακριβώς πλαίσιο των αστραπιαίων κινήσεων για αλλαγή της δομής του στρατού, μπορούν να ιδωθούν και παρόμοιες αλλαγές που ήδη δημοσίευσε η τουρκική κυβέρνηση για το μέλλον των μυστικών υπηρεσιών της χώρας.

Συγκεκριμένα, η ΜΙΤ μπαίνει σε μια πορεία αναδιάρθρωσης στα πρότυπα παρόμοιων υπηρεσιών στις ΗΠΑ και στη Βρετανία. Η δομή της οργάνωσης θα διαχωριστεί σε δύο μεγάλα μέρη, την εσωτερική και εξωτερική υπηρεσία πληροφοριών.

Η πτυχή των πληροφοριών εξωτερικού θα είναι απευθείας συνδεδεμένη με τον Πρόεδρο του κράτους, ενώ η υπηρεσία εσωτερικών πληροφοριών θα μεταφερθεί στην αστυνομία και στη στρατοχωροφυλακή υπό την πολιτική εποπτεία του υπουργείου εσωτερικών. Το κεντρικό σώμα συντονισμού των δύο αυτών υπηρεσιών θα ονομαστεί «μονάδα συντονισμού πληροφοριών» και θα είναι επίσης συνδεδεμένη με το προεδρικό μέγαρο.

Οι νέες στρατιωτικές παραδόσεις

Η κεντρική φιλοσοφία πίσω από τη συνολική αναδιάρθρωση του στρατού είναι η όσο το δυνατό μεγαλύτερη επιτυχία στην αποκέντρωση της στρατιωτικής εξουσίας και αρμοδιότητας. Σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, το ΓΕΕΘΑ  δεν θα πρέπει πλέον να αποτελεί τη «μία και μοναδική» ιεραρχία.

Ο Αρχηγός ττων ΤΕΔ  τίθεται υπό τον πολιτικό έλεγχο του Προέδρου του κράτους, ενώ τα σώματα του στρατού μπαίνουν στην πολιτική εποπτεία του υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Επομένως η παραδοσιακή «κεμαλική» θέση του ΓΕΕΘΑ ως του μοναδικού κέντρου στρατιωτικής ιεραρχίας αμφισβητείται και μετατρέπεται περισσότερο σε ένα «κέντρο συντονισμού» των ενόπλων δυνάμεων.

Με αυτό τον τρόπο υπολογίζεται ότι μια νέα πιθανή πραξικοπηματική απόπειρα, που θα ξεκινήσει με πρώτο στόχο την κατάληψη της στρατιωτικής ηγεσίας, θα μπορεί να εμποδιστεί από την αρχή.

Η στρατιωτική εξουσία και επιρροή «διχοτομείται» και διαμοιράζεται ανάμεσα σε μια σειρά πολιτικών και πολιτειακών θεσμών. Οι στρατιωτικές δραστηριότητες, η στρατιωτική δικαιοσύνη, ακόμα και η στρατιωτική εκπαίδευση, μεταφέρονται «κάτω» από το πολιτικό σύστημα και όχι παράλληλα με αυτό.

Έτσι η τουρκική κυβέρνηση επιθυμεί να θέσει «αμυντικά όρια» με μηχανισμούς καλύτερου ελέγχου του στρατού, αλλά και με δομές που θα παρεμποδίζουν τη δημιουργία μονοπωλίων εξουσίας πέραν του επίσημου κράτους.

Προβληματικές πτυχές του συντηρητικού εκδημοκρατισμού

Είναι γεγονός ότι η γενική κατεύθυνση αλλαγής της δομής και του περιορισμού της επιρροής του στρατού κινούνται προς μια «κανονική» κατεύθυνση. Αφήνει όμως πίσω της πολλά ερωτηματικά. Η κυβέρνηση του ΑΚΡ επέλεξε τη στρατηγική εργαλειοποίηση του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης και της έκδοσης κυβερνητικών διαταγμάτων για να προχωρήσει σε κάποια από τα μέτρα που βρίσκονταν ούτως ή άλλως στο πολιτικό της πρόγραμμα σε περιόδους πλατιάς εκλογικής νομιμοποίησης. Προτίμησε να αμφισβητήσει τις παραδόσεις αιώνων που περιβάλλουν τον τουρκικό στρατό μέσα σε μερικά μόνο εικοσιτετράωρα. Ο πολιτικός καταιγισμός σε έναν από τους πιο αυταρχικούς, αλλά συνάμα και πιο συγκροτημένους θεσμούς εξουσίας της χώρας, όπως ήταν ο στρατός, δημιουργεί αντιδράσεις και επιπλοκές σε κλίμακες του ίδιου του στρατιωτικού προσωπικού που νιώθει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι χάνει μέρος των προνομίων του.

Παράλληλα ο τρόπος της αλλαγής της δομής του στρατού χαρακτηρίζεται από την ολοκληρωτική απουσία ρόλου σε άλλες πολιτικές δυνάμεις. Στο παρόν στάδιο, το συγκεκριμένο στοιχείο δεν προκαλεί ζημιά στην εξουσία Ερντογάν εξαιτίας της πλήρους κοινωνικής απονομιμοποίησης του στρατού μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα. Όμως κανένας δεν μπορεί να προβλέψει ότι η μέθοδος των αλλαγών μόνο μέσα από την έκδοση κυβερνητικών διαταγμάτων δεν θα προκαλέσει νέες ρήξεις εντός των δομών εξουσίας με αποτέλεσμα την εμφάνιση νέων ανταγωνισμών και κρίσεων.

Ως προέκταση των πιο πάνω, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα, που αφήνει πίσω της αυτή η προσπάθεια του ΑΚΡ, είναι η επιβολή ενός «κομματικού» ορθολογισμού. Ο στρατός οικοδομείται με τρόπο που μελλοντικά να «ανοίξει» πλήρως προς μια μονοπωλιακή επιρροή της κυρίαρχης ιδεολογικής και πολιτικής εξουσίας. Ο νέος τρόπος που υιοθετείται στην πρόσληψη των νέων αξιωματικών, των μεταθέσεων, των προαγωγών και των διορισμών της ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας μαρτυρούν μια προσπάθεια, τα επόμενα χρόνια, ο συντηρητικός ιδεολογικός προσανατολισμός και η κομματική αφοσίωση να επικρατήσουν έναντι άλλων κριτηρίων.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η νέα δομή των στρατιωτικών σχολών με τη μορφή του πανεπιστημίου εθνικής άμυνας.Η βασική θεώρηση του ΑΚΡ ήταν ότι το προηγούμενο μοντέλο εκπαίδευσης αξιωματικών ήταν αποκομμένο από το «πραγματικό έθνος» της Τουρκίας. Οι στρατιωτικές σχολές λειτουργούσαν ως κλειστές κεμαλικές-κοσμικές κοινωνίες και επομένως ανάθρεφαν προσωπικότητες μιας «ξένης ελίτ» που δεν είχε καμιά σχέση με τις παραδοσιακές αξίες μιας θρησκευόμενης κοινωνίας. Όπως λέει ο Σιερέφ Μάλκοτς, σύμβουλος του Προέδρου Ερντογάν, «η κλειστή τους εκπαίδευση παρήγαγε πραξικοπηματίες και συμμορίτες, ενώ τώρα θα μορφώνονται με τρόπο που να μην είναι αποκομμένοι από την κοινωνία και το έθνος».

Επομένως, εάν τελικά εφαρμοστούν πλήρως και χωρίς προβλήματα οι προαναφερθείσες πολιτικές αλλαγές, ο προσανατολισμός που θα επιδιωχθεί δεν θα είναι μια απλή «κανονικοποίηση» της θέσης του τουρκικού στρατού στο πολιτικό σύστημα. Αντίθετα, ο στόχος είναι μακροπρόθεσμος και αφορά στη δημιουργία ενός νέου στρατιωτικού συνόλου, πλήρως προσαρμοσμένου στην παρούσα ιδεολογική ηγεμονία, ο οποίος με την ύπαρξή του να πιστοποιεί και το είδος της νέας συλλογικής ταυτότητας της χώρας. Είναι για αυτόν ακριβώς τον λόγο άλλωστε που το εγχείρημα του Ερντογάν δεν θα είναι καθόλου εύκολο.

Εξαφανίζεται η αυτονομία του τουρκικού στρατού 

Η μεγαλύτερη ιδεολογικο-πολιτική αλλαγή που προετοιμάζεται στην Τουρκία σε σχέση με τον στρατό κατά τη μετά της πραξικοπηματικής απόπειρας, περίοδο είναι η «εξαφάνιση» της αυτονομίας του από το πολιτικό σύστημα. Η δομική αλλαγή μέσα από τα κυβερνητικά διατάγματα επιδιώκει να σταθεροποιήσει ένα νέο σχήμα: Οι ανάγκες του στρατού να μην καθορίζουν πλέον τη δομή και το περιεχόμενο της κρατικής εξουσίας, αλλά αντίθετα οι ανάγκες του κράτους να υπηρετούνται μεταξύ άλλων και από το στρατό. Υπό αυτή την έννοια η ιστορική σημασία των προαναφερθέντων κυβερνητικών διαταγμάτων επικεντρώνεται στην αμφισβήτηση μιας συγκεκριμένης βαρύτητας της στρατιωτικής αυτονομίας στην Τουρκία.

Με τη δημιουργία του, αλλά πολύ περισσότερο με τις αλλαγές που πετύχαινε προς όφελός του μετά από κάθε πραξικοπηματική επέμβαση, ο στρατός της Τουρκίας οικοδόμησε μια υπερσυγκεντρωτική δομή, η οποία την ίδια στιγμή διέθετε ένα είδος ασυλίας απέναντι στον πολιτικό και δημοκρατικό έλεγχο. Ο στρατός ήταν μια ολοκληρωμένη «παράλληλη δομή», πολλές φορές υπεράνω της πολιτικής εξουσίας που λειτουργούσε με ένα περίβλημα κηδεμονίας της κοινωνίας. Η συγκεντρωτική δομή του τουρκικού στρατού ιστορικά, καθιστούσε το τουρκικό ΓΕΕΘΑ και τον Αρχηγό του, ως τα μοναδικά και απόλυτα κέντρα εξουσίας σε ολόκληρη την αλυσίδα της στρατιωτικής ιεραρχίας και των μηχανισμών λήψης αποφάσεων. Από τα στρατιωτικά δικαστήρια και τις στρατιωτικές μονάδες, από τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς μέχρι και τα ζητήματα πειθαρχίας και στρατηγικής ανάπτυξης, όλες οι δραστηριότητες και αποφάσεις ήταν εξαρτημένες από το ΓΕΣ και τον επικεφαλής του.

Με μια πρώτη ματιά, αυτού του είδους ο συγκεντρωτισμός δεν μπορεί παρά να είναι «φυσιολογικός» για ένα στράτευμα. Όμως ο συνδυασμός του συγκεντρωτισμού με την πολιτική και οικονομική αυτονομία, αλλά και με τις ιστορικές παραδόσεις, δημιουργούσε ανυπέρβλητα προβλήματα στην υπόθεση του εκδημοκρατισμού και της αποδυνάμωσης του καθεστώτος κηδεμονίας.

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΑΣΥΛΙΑ

Επιπλέον, ο συνδυασμός του συγκεντρωτισμού και της ιδιαίτερης ασυλίας της στρατιωτικής ηγεσίας της Τουρκίας, βοηθούσε στη διχοτόμηση του δημόσιου χώρου και της πολιτικής ζωής. Για πολλές δεκαετίες στη χώρα κυριαρχούσε το σχήμα των «στρατιωτικών πεδίων» που ήταν χωριστά και αυτόνομα από τα «πολιτικά πεδία». Τα «στρατιωτικά πεδία» ήταν κλειστά σε κάθε δημοκρατικό έλεγχο και λογοδοσία. Αντίθετα, τα «πολιτικά πεδία» ήταν πάντοτε ανοιχτά στην αξιολόγηση, έλεγχο και παρέμβαση της ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας.

Τα «θέματα του στρατού» καθορίζονταν μόνο από τον ίδιο το στρατό, ενώ τα «θέματα των πολιτικών» έπρεπε να καθορίζονται πάντα σε αρμονία με τις ανάγκες των στρατιωτικών. Σε αυτή την ισορροπία η κυρίαρχη αντίληψη ήθελε την ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων να ήταν περίπου μια «κάστα ειδικών», ενώ η εκλεγμένη πολιτική ηγεσία γινόταν αντιληπτή ως επιρρεπής στα λαϊκά (και «λανθασμένα») αιτήματα. Έτσι για πάρα πολλές δεκαετίες η έννοια του καθεστώτος κηδεμονίας με την οποία περιγραφόταν συχνά – πυκνά το πολιτικό σύστημα της Τουρκίας, ήταν ουσιαστικά ένα στρατιωτικό καθεστώς κηδεμονίας, κάποτε φανερό και κάποτε υπόγειο.

Πηγή "Φιλελεύθερος"


Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
 


Του Πάνου Μητρονίκα

Την εβδομάδα που μας πέρασε ο Τούρκος Πρόεδρος, Recep Tayyip Erdoğan, εγκαινίασε την τρίτη και μεγαλύτερη γέφυρα του Βοσπόρου. Μια γέφυρα που φέρει το όνομα του Σουλτάνου Selim Α’, αποκαλούμενου και ως «Αυστηρού» ή «Βλοσυρού» (Yavuz Sultan Selim), πατέρα του γνωστού σε όλους μας Σουλεϊμάν Α' του Μεγαλοπρεπούς (Suleiman the Magnificent).

Ο Selim είναι ιστορικά η σημαντικότερη μορφή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γιατί κατά την μόλις οκταετή παρουσία του στα ηνία της Αυτοκρατορίας (1512-1520) κατάφερε να τριπλασιάσει τα εδάφη της και ταυτόχρονα να την μετατρέψει σε Χαλιφάτο με την κατάκτηση του Σουλτανάτου της Αιγύπτου (Mamluk Sultanate) και την κυρίευση των ιερών Ισλαμικών πόλεων της Μέκκας και της Μεδίνας το 1517. Ο Σελίμ Α’ δεν ήταν πια μόνο Σουλτάνος, αλλά και Χαλίφης των απανταχού Μουσουλμάνων και η Οθωμανική Αυτοκρατορία από ένα Σουλτανάτο της περιοχής των Βαλκανίων και της Ανατολίας, έγινε ένα Χαλιφάτο με έκταση από τα Βαλκάνια μέχρι τη Λιβύη, την Περσία και την Αραβική Χερσόνησο.

Είναι λογικό λοιπόν η Τουρκία, σαν συνεχιστής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, να θέλει να τιμήσει το όνομα του Σελίμ Α’, είναι όμως και πολύ ενδιαφέρουσα η ταύτιση που πιθανώς βλέπει ο ίδιος ο Erdoğan με τον Selim.

Η ισλαμική ατζέντα Erdoğan
Ο Erdoğan από την αρχή της πολιτικής του καριέρας, σαν δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, δεν έκρυψε τον ισλαμικό του προσανατολισμό και την ισλαμική του ατζέντα για την Τουρκία και το μέλλον της. Το 1999 είχε απαγγείλει το παρακάτω ποίημα που τον οδήγησε τότε στη φυλακή για τέσσερις μήνες με την κατηγορία της διασποράς θρησκευτικού μίσους, και το οποίο έμελλε να γίνει πραγματικότητα στο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου:

«Τα τζαμιά είναι τα στρατόπεδά μας, οι τρούλοι είναι τα κράνη μας, οι μιναρέδες είναι τα σπαθιά μας και οι πιστοί είναι οι στρατιώτες μας».

Από τότε έχουν περάσει 17 χρόνια και, υπό την ηγεσία του, η Τουρκία, από μια χώρα στα πρόθυρα της κατάρρευσης, φλερτάρει πια με τους G10, γνωρίζει ισχυρότατη οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη και αναδεικνύεται σε περιφερειακή δύναμη με ηγετικό ρόλο στον ισλαμικό κόσμο.

Η οικονομική άνθηση θα περίμενε κανείς να δυτικοποιήσει περισσότερο την ήδη σχετικά κοσμική τουρκική κοινωνία, όμως αυτός δεν ήταν ποτέ ο στόχος του Erdoğan, που είχε δηλώσει ανοιχτά από την αρχή ότι «Ισλάμ και κοσμικότητα δεν μπορούν να πάνε μαζί». Ο στόχος του ήταν πάντα ισλαμικός (όχι απλά τουρκικός) και κάθε κίνηση του φαίνεται να ήταν πολύ καλά μελετημένη προς αυτήν την κατεύθυνση και την εκπλήρωση αυτού του στόχου. Ακόμα και οι κινήσεις που εμείς θεωρούμε γραφικές, αλαζονικές ή ακατανόητες.

Στην πορεία του αυτή ο Erdoğan βρέθηκε να συμμαχεί με δύο ανθρώπους πολύ διαφορετικού προφίλ από το δικό του. Τον μετριοπαθή ισλαμιστή Fethullah Gülen και τον «νέο-οθωμανιστή» ακαδημαϊκό Ahmet Davutoğlu. Αμφότεροι έδειχναν πνευματικοί καθοδηγητές του, αλλά εκ του αποτελέσματος αποδείχθηκαν απλά πιόνια στο όποιο σχέδιο Erdoğan.

Ο Gülen ήταν το μέσο για να αναδειχθεί και να σταθεροποιηθεί εσωτερικά, υποσκάπτοντας το κεμαλικό κατεστημένο της Τουρκίας με ήπιο και αθόρυβο τρόπο. Χρησιμοποίησε το μεγάλο εκπαιδευτικό δίκτυο της οργάνωσης και των αποφοίτων της, έτσι ώστε να διαβρώσει τις κρατικές δομές, να απομακρύνει κεμαλιστές και, ταυτόχρονα, να ισχυροποιήσει και να εκσυγχρονίσει τον ισλαμικό πληθυσμό της Τουρκίας. Έναν πληθυσμό που θα έπρεπε να μορφωθεί, αλλά παράλληλα να μην χάσει και τις ισλαμικές αξίες του. Επιπροσθέτως, το τεράστιο δίκτυο Gülen σε μεγάλο αριθμό άλλων ισλαμικών και μη χωρών ήταν μια καλή βάση για την προώθηση του προφίλ του και τη δημιουργία δεσμών στον ισλαμικό χώρο, με επίκεντρο της Τουρκία και υπό τη δική του διακριτική ηγετική φυσιογνωμία.

Ο Davutoğlu από την άλλη ήταν το μέσο καθησυχασμού και επανάπαυσης των εσωτερικών και εξωτερικών αντιπάλων του. Με ένα ήπιο ακαδημαϊκό προφίλ, ο Davutoğlu μπορούσε να ελιχθεί στους διεθνείς κύκλους της δύσης, εξισορροπώντας τις πιο ακραίες κινήσεις και δηλώσεις Erdoğan, ενώ παράλληλα με τις νέο-οθωμανικές θεωρίες του διατηρούσε μια ισορροπία με το στρατιωτικό κατεστημένο της Τουρκίας που έβλεπε κοινούς εθνικούς στόχους στη σκέψη του. Erdoğan και Davutoğlu μαζί ήταν μια μορφή του κλασσικού δίδυμου του «καλού και κακού μπάτσου» που βλέπουμε στις ταινίες. Ο ένας κράδαινε το μαστίγιο και ο άλλος έφερνε τα καρότα.

Αμφότεροι οι Gülen και Davutoğlu όμως παύτηκαν μόλις εκπλήρωσαν τον σκοπό τους και μόλις ο ίδιος ο Erdoğan ένοιωσε ότι δεν τους έχει πια ανάγκη. Ο πρώτος γιατί ήταν πολύ μετριοπαθής και ο δεύτερος γιατί ήταν πολύ εθνικιστής, έννοιες πολύ μακρινές για τον ίδιο τον Erdoğan, τον χαρακτήρα του και τους στόχους του. Δεν ήταν πνευματικοί ηγέτες, ούτε καν επιρροές στη σκέψη του. Ήταν απλά πιόνια σε ένα παιχνίδι που ξεκινάει από το 1999 και σήμερα πλέον μπαίνει στην τελική του φάση, στην οποία εμφανίζεται και ο άνθρωπος που ο Erdoğan κρατούσε πολύ καλά κρυμμένο τόσα χρόνια και ο οποίος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί διαμορφωτής της στρατηγικής του σκέψης και πιθανώς και των στόχων του.

Ο ταξίαρχος (ε.α.) Adnan Tanrıverdi

Την ίδια εβδομάδα που είχαμε τα εγκαίνια της γέφυρας Σελίμ Α’, ο Erdoğan έκανε άλλη μια κίνηση που πέρασε απαρατήρητη στον διεθνή Τύπο (και πολύ χαμηλά στον τουρκικό, μιας και την ίδια μέρα έκλεισε και την εφημερίδα Ozgur Gündem). Διόρισε κύριο σύμβουλο του στην προεδρία τον ταξίαρχο (ε.α.) Adnan Tanrıverdi, ο οποίος είναι και πρόεδρος της εταιρείας «SADAT A.S. International Defence Consulting». Η κίνηση του αυτή ήρθε μάλιστα σαν απάντηση σε επερωτήσεις της αντιπολίτευσης στη τουρκική Βουλή σχετικά με τον ρόλο της εν λόγω εταιρείας σε σχέση με το πραξικόπημα, το Ισλαμικό Κράτος και δράσεις παραστρατιωτικών οργανώσεων εντός και εκτός της Τουρκίας.

Ο ταξίαρχος Adnan Tanrıverdi αποστρατεύτηκε από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις το 1997 και από τότε μέχρι το 2009 τα ίχνη του χάνονται, ενώ δείχνει να έχει ασχοληθεί μόνο με κάποιες ισλαμικές οργανώσεις στην Κωνσταντινούπολη. Το 2009 εμφανίζεται με άρθρα του που περιλαμβάνονται στο υλικό της εταιρίας SADAT A.S., η οποία φέρεται να λειτουργούσε παράνομα στον χώρο της Άμυνας παρέχοντας συμβουλευτικές υπηρεσίες και εκπαίδευση μέχρι το 2012, χρονιά κατά την οποία ο ίδιος ο Erdoğan την νομιμοποιεί σαν εταιρεία.

Ο Tanriverdi μαζί με τον Erdoğan πολλά χρόνια πίσω κρίνοντας από την ηλικία του Τούρκου Προέδρου στη φωτογραφία.
Ο ίδιος, παρότι στρατιωτικός καριέρας στα χρόνια της Κεμαλικής Τουρκίας, είναι ένας πιστός, αν όχι φανατικός, μουσουλμάνος. Στα άρθρα του μας αποκαλύπτει μια ακραία αντί-ισραηλινή διάθεση και μια πολύ κατασταλαγμένη στρατηγική και πολιτική σκέψη που επικεντρώνεται στην ενοποίηση και την αμυντική συνεργασία του Ισλαμικού χώρου.
Στη συνέχεια της ανάλυσης μας θα δούμε τα άρθρα αυτά, καθώς και το πώς μπορεί να σχετίζονται με την πολιτική και τους στόχους Erdoğan.

Η εταιρεία SADAT A.S. International Defence Consulting

Η ιστοσελίδα της εταιρείας SADAT A.S. μας δίνει σειρά χρήσιμων πληροφοριών σχετικά με τις δραστηριότητες της, το προσωπικό της και τους στόχους της. Βλέπουμε ότι είναι η πρώτη και μόνη εταιρεία παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών αμυντικού χαρακτήρα στον ισλαμικό κόσμο (κάτι ανάλογο της γνωστής αμερικανικής Blackwater), ιδρυθείσα από ομάδα υψηλόβαθμων αποστράτων των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, και με στόχευση αποκλειστικά στον ισλαμικό χώρο.

Το όραμα της είναι η δημιουργία μιας αμυντικής συνεργασίας ανάμεσα στις ισλαμικές χώρες, έτσι ώστε οι τελευταίες να βρουν τη θέση που τους ταιριάζει ανάμεσα στις παγκόσμιες υπερδυνάμεις(!). Για αυτό τους παρέχει εκπαίδευση και συμβουλευτικές υπηρεσίες ώστε να εκσυγχρονίσουν τις ένοπλες δυνάμεις τους σε επίπεδο που να μπορούν να ανταπεξέλθουν στις σημερινές γεωπολιτικές προκλήσεις.

Μια ματιά στις παρεχόμενες υπηρεσίες αποκαλύπτει εκτεταμένα και πολύ εξειδικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης για τον στρατό, την αεροπορία και το ναυτικό, με ιδιαίτερη έμφαση στις ειδικές δυνάμεις και τις ελαφρές μονάδες ελιγμών και ανορθόδοξου πολέμου. Παρέχει πολλά σπονδυλωτά προγράμματα εκπαίδευσης ειδικών δυνάμεων διάρκειας πολλών μηνών έκαστο, σε αντικείμενα όπως ο ανταρτοπόλεμος, η επιβίωση, ενέδρες, δολιοφθορές, δολοφονίες, φύλαξη, προκεχωρημένη παρατήρηση και αναγνώριση, αεροκίνητες και αμφίβιες επιχειρήσεις, ελεύθερους σκοπευτές, αντιαρματικές επιχειρήσεις κλπ.

Αντίστοιχα, παρέχει τμήματα υποβρυχίων καταστροφών και βατραχανθρώπων για το ναυτικό και σχολεία πιλότων μάχης για ελικόπτερα και αεροσκάφη όλων των τύπων και ειδικοτήτων (μαχητικά, μεταφορικά, ΑΣΕΠΕ, ανεφοδιασμού). Επιπροσθέτως παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες και ολοκληρωμένες υπηρεσίες προμηθειών και συντήρησης εξοπλισμού ανάλογα με τις ανάγκες και τις απαιτήσεις του κάθε πελάτη.

Η εταιρεία δεν μας αναφέρει κάποιες δικές της εγκαταστάσεις και μιλά αόριστα για εκπαίδευση στο περιβάλλον του πελάτη, αλλά αναφορές από πηγή που χαρακτηρίζεται ως το «βαθύ λαρύγγι» του ερντογανικού περιβάλλοντος μιλούν για πληθώρα παλαιών στρατοπέδων των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης, της Μαρμαρίδας και αλλού, που αξιοποιούνται από την εταιρεία για την εκπαίδευση μέχρι και 600 ατόμων ανά σειρά σε κάθε εγκατάσταση. Το δε βίντεο από την ιστοσελίδα της εταιρείας φέρνει στο μυαλό εικόνες από ανάλογα προπαγανδιστικά βίντεο με εκπαιδεύσεις ισλαμιστών μαχητών.

Το μέγεθος και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η SADAT A.S. είναι μια εταιρεία με ικανότητα να δημιουργήσει από το μηδέν τις ένοπλες δυνάμεις μιας χώρας, και η χρονική συγκυρία της επίσημης εμφάνισης της το 2012 παράλληλα με την εμφάνιση του ΙΚ κράτους στη Συρία και το Ιράκ δεν μπορεί παρά να δημιουργεί απορίες σχετικά με πιθανό ρόλο της στην οργάνωση και εκπαίδευση μιας στρατιωτικής δύναμης που εμφανίστηκε από το πουθενά στην περιοχή και επιβιώνει ακόμα και σήμερα μετά από συνεχείς επιχειρήσεις εναντίων οργανωμένων στρατών. Απορίες που έχουν εκφραστεί ακόμα και μέσα στην τουρκική Βουλή, χωρίς όμως να πάρουν απάντηση πλην αόριστων διαψεύσεων.

Τα δε προγράμματα ελικοπτέρων και μαχητικών αεροσκαφών δεν μπορεί παρά να δημιουργούν συνειρμούς και ερωτήματα σχετικά με τα ιπτάμενα μέσα που πήραν μέρος στο πρόσφατο πραξικόπημα, την ταυτότητα αυτών που τα χειρίζονταν και την τύχη τους, μιας και ακούσαμε αναφορές για καταρρίψεις και εξαφανίσεις ελικοπτέρων και αεροσκαφών, χωρίς όμως ποτέ να δούμε συντρίμμια ή να μάθουμε τι ακριβώς έγινε με αυτά.

Πρόσφατα, τέλος, αναφορές από τις ίδιες πηγές αναφέρουν ότι η συγκεκριμένη εταιρεία βρίσκεται πίσω από τη δημιουργία ενός προσωπικού στρατού για τον Ερντογάν, και στρατολογήσεις και εκπαιδεύσεις εφήβων από τις τάξεις της νεολαίας του ΑΚΡ και του οθωμανικού οργανισμού «Osmanlı Ocakları». Ενός στρατού που κατά άλλες πηγές και αναφορές δρα ήδη εντός της τουρκικής ανατολής σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις χωριών της περιοχής Lice της επαρχίας Ντιγιαρμπακίρ.


Θα μπορούσαμε να γράφουμε σελίδες αναλύοντας τις ικανότητες της συγκεκριμένης εταιρείας, καθώς και τον πιθανό ρόλο της σε διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της Τουρκίας, τα τελευταία 6 χρόνια της ισλαμικής αναταραχής στην βόρεια Αφρική και μέση ανατολή, είναι όμως σημαντικότερο για την ανάλυση μας να επικεντρωθούμε στον ιδρυτή της και το ιδεολογικό πλαίσιο που δείχνει να οδηγεί και τον ίδιο τον Erdoğan.

Το νέο Χαλιφάτο και οι Ισλαμικές Ηνωμένες Πολιτείες

Ο Erdoğan χαρακτηρίζεται από μια μεγαλομανία που αγγίζει τα όρια της γραφικότητας και του γελοίου στα δυτικά μάτια. Παλάτια των 1.000 δωματίων, προεδρικά αεροσκάφη στη λογική του αμερικανικού «Air Force One» και συμπεριφορά που ξεπερνά σε αλαζονεία και επιθετικότητα κατά πολύ το ειδικό βάρος της Τουρκίας, ακόμα και αν την δούμε σαν περιφερειακή δύναμη.

Αν όμως δούμε τη στάση του από μια άλλη οπτική γωνία, τότε όλα αυτά βγάζουν ένα πολύ διαφορετικό νόημα. Ο Erdoğan δεν απευθύνεται στη δύση με τη μεγαλομανία του, αλλά στον ισλαμικό κόσμο. Με τις προκλήσεις του δείχνει επίσης ότι είναι ένας ηγέτης που αντιμετωπίζει ακόμα και τις υπερδυνάμεις ισοδύναμα και όχι σαν εξαρτώμενος από αυτές. Ο Erdoğan δεν ενδιαφέρεται να συνεργαστεί με τις μεγάλες δυνάμεις παρά μόνο στο ίδιο ή ανώτερο επίπεδο από αυτές. Θέλει να κάτσει στο τραπέζι μαζί τους ισότιμα ή και από θέση ισχύος.

Κάτι τέτοιο προφανώς δεν μπορεί να το κάνει σαν Πρόεδρος της Τουρκίας. Μπορεί όμως να το κάνει σαν Πρόεδρος μιας πολύ μεγαλύτερης ισλαμικής ένωσης. Μιας ένωσης που θα εκπροσωπεί το σύνολο του ισλαμικού κόσμου. Ενός Χαλιφάτου. Ενός οργανισμού που τη δομή του, τους στόχους του και το όραμα του έχει ήδη περιγράψει ο Adnan Tanrıverdi από το 2009 και το 2012 στα άρθρα του που θα εξετάσουμε αμέσως.

Στην ιστοσελίδα της εταιρείας SADAT A.S., βρίσκουμε δύο άρθρα σχετικά με την Παλαιστίνη (ΕΔΩ και ΕΔΩ) και το πώς ο ισλαμικός κόσμος οφείλει ενωμένος να της συμπαρασταθεί, να την εξοπλίσει ή ακόμα και να επιτεθεί στο Ισραήλ για να το αναγκάσει να σταματήσει τον αποκλεισμό της. Δεν είναι ίσως τυχαία η εμμονή του Erdoğan με την Παλαιστίνη και η στάση της Τουρκίας απέναντι στο Ισραήλ από τα γεγονότα του Μαβί Μαρμαρά το 2010 μέχρι και σήμερα, με δεδομένο ότι τα κείμενα αυτά έχουν γραφτεί το 2009. Αξίζει κάποιος να τα εξετάσει για να δει το επίπεδο σκέψης του συγκεκριμένου ανθρώπου, καθώς και τις ακραίες προτάσεις του, εμείς όμως θα σταθούμε στα δύο πιο πρόσφατα άρθρα του από το 2012 που περιγράφουν την ανάγκη συνεργασίας ανάμεσα στα ισλαμικά κράτη και τη δημιουργία μιας ισλαμικής συνομοσπονδίας με αντιπροσωπευτικές και εκτελεστικές δομές.

Στο άρθρο του με τίτλο «Το μέλλον του Ισλαμικού κόσμου και η SADAT» ο νέος σύμβουλος του Τούρκου Προέδρου μας μιλάει, με χαρακτηριστικό ισλαμικό λόγο, για το πώς οι παγκόσμιες μεγάλες δυνάμεις εκμεταλλεύονται τον ισλαμικό κόσμο από το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι τώρα. Παρουσιάζει το ΝΑΤΟ, το Σύμφωνο της Βαρσοβίας και τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών σαν όργανα άσκησης εξουσίας και καταπίεσης των δυτικών πάνω στον ισλαμικό κόσμο και φτάνει να χαρακτηρίσει ως 27η σταυροφορία τη δημιουργία του Ισραήλ υπό την κάλυψη των Χριστιανών. Αναφέρει ότι σχεδόν 60 ισλαμικές χώρες δεν ήταν ικανές μέχρι σήμερα να ενωθούν έτσι ώστε να αποκτήσουν την ισχύ και τον σεβασμό που τους αναλογεί σε παγκόσμιο επίπεδο καθότι απλώνονται σε τρεις ηπείρους και ελέγχουν τεράστιο αριθμό πόρων και χερσαίων, θαλάσσιων και εναέριων οδών.

Καταδικάζει την κοσμική στροφή της Τουρκίας εις βάρος του ισλαμικού της χαρακτήρα, προβλέπει ένα σκοτεινό μέλλον για τις ισλαμικές χώρες αν παραμείνουν διαιρεμένες και καταλήγει ότι η επιβίωση της Τουρκίας και των ισλαμικών χωρών, που θα επιφέρει την αποκατάσταση της δικαιοσύνης και της ειρήνης στον κόσμο(!), μπορεί να επέλθει μόνο με μια ένωση τους σε μια παγκόσμια ισλαμική υπερδύναμη(!).

Σε άλλο άρθρο του με τίτλο «Μια επίσκεψη στην Ιερή πόλη Al-Quds Al-Sharif, με πλήρη πνευματική ικανοποίηση», αρχικά κάνει μια εκτενή αναφορά της επίσκεψης του στα τεμένη της Ιερουσαλήμ και των Ιερών τόπων για ένα προσκύνημα που είναι 100 φορές πιο αποτελεσματικό από ό,τι άλλου (αξίζει κάποιος να διαβάσει αυτό το κομμάτι του άρθρου για να δει τον τρόπο σκέψης ενός πιστού μουσουλμάνου). Μέσα στο ισλαμικό του παραλήρημα φτάνει να αναφέρει με μια αφοπλιστική απλότητα και ειλικρίνεια ότι ενώ παρατηρούσε του Χριστιανούς και Εβραίους να προσεύχονται, δεν μπορούσε παρά να σκεφτεί πόσο ωραία θα ήταν όλοι αυτοί οι ειλικρινείς στην πίστη τους άνθρωποι να ήταν μουσουλμάνοι.

Το πραγματικά ενδιαφέρον κομμάτι όμως του άρθρου είναι στο τέλος του, όπου, αφού κάνει μια αναφορά στις ανάγκες της Παλαιστίνης και στο πώς θα πρέπει ο ισλαμικός κόσμος να πιέσει για την αναγνώριση της, αμέσως μετά μας δίνει μια προτεινόμενη δομή για την ισλαμική ένωση, την ισλαμική ουτοπία όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, και πώς αυτή θα έπρεπε να λειτουργεί.

Μας λέει λοιπόν ότι η ένωση αυτή θα πρέπει να διαθέτει τα παρακάτω:

  • Ένα Κοινοβούλιο, που θα λειτουργεί σε μόνιμη βάση και στο οποίο όλα τα ισλαμικά κράτη θα έχουν αντιπροσώπευση ανάλογη με το μέγεθος τους.
  • Μια Εκτελεστική Επιτροπή, η οποία θα εκλέγεται από το Κοινοβούλιο, η οποία θα λειτουργεί πάλι σε μόνιμη βάση και θα έχει σαν κύριο ρόλο να λύνει τα προβλήματα των ισλαμικών χωρών βάση των αποφάσεων του Κοινοβουλίου.
  • Βάση αυτής της Εκτελεστικής Επιτροπής, οι υπουργοί όλων των ισλαμικών χωρών θα πρέπει να συνευρίσκονται τακτικά έτσι ώστε να καθορίζουν κοινή πολιτική για όλο τον ισλαμικό κόσμο ιδιαίτερα σε θέματα εξωτερικής πολιτικής.
  • Ένα Ισλαμικό Δικαστήριο, που θα καθορίζει πολιτικές λύσεις ανάμεσα στις ισλαμικές χώρες και άλλες χώρες εκτός Ισλάμ, όπως και ανάμεσα τους (ένα διεθνές δικαστήριο Σαρίας).
  • Μια συνεργασία στην Άμυνα και την Αμυντική Βιομηχανία για όλες τις ισλαμικές χώρες.
  • Μια Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης, η οποία θα μπορεί να επεμβαίνει σε παγκόσμιο επίπεδο όπου κρίνεται απαραίτητο από τις χώρες μέλη και τα παραπάνω όργανα (όπως π.χ. στο Ισραήλ για να μας δώσει και ένα παράδειγμα).
  • Ένα Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων υπό το Κοινοβούλιο, για να χειρίζεται θέματα δικαιωμάτων στα κράτη μέλη (είναι καλό να πούμε εδώ ότι ο ισλαμικός κόσμος ΔΕΝ αποδέχεται τα ανθρώπινα δικαιώματα κατά ΟΗΕ, αλλά βάση δικής του συνθήκης που βασίζεται στη Σαρία).
  • Ένα Ποινικό Δικαστήριο, το οποίο να μπορεί να δικάζει κυβερνήσεις βάση των εγκλημάτων τους επί των λαών τους (κάτι ανάλογο του διεθνούς δικαστηρίου της Χάγης, αλλά υπό ισλαμικό αυτήν τη φορά έλεγχο και νομική βάση).

Αυτό που περιγράφει ο Adnan Tanrıverdi είναι ουσιαστικά μια ισλαμική συνομοσπονδία στα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία θα βασίζεται όμως στις αξίες του Ισλάμ και θα δημιουργήσει μια υπερδύναμη με κοινή εξωτερική πολιτική, άμυνα, και οικονομία. Μια συνομοσπονδία που θα εκπροσωπεί την Ούμα (ένα Χαλιφάτο δηλαδή), θα απλώνεται σε τρεις ηπείρους, θα διαθέτει τεράστια αποθέματα πόρων, 1,5 δισ. πληθυσμό και ανάλογη εσωτερική αγορά, μια τεράστια οικονομία με πολύ μεγάλη αυτονομία, ισχυρές και αυτόνομες τεχνολογικά ένοπλες δυνάμεις, και η οποία θα έχει ισχυρό ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο σαν μια συμπαγής υπερδύναμη.

Ιδιαίτερα για το θέμα των ενόπλων δυνάμεων αυτής της νέας οντότητας, σε άλλο άρθρο του μας λέει ότι η Τουρκία διαθέτει ήδη την τεχνολογία για όλα τα κύρια οπλικά συστήματα, δεν διαθέτει όμως τους πόρους που απαιτούνται για την παραγωγή τους. Σε μια τέτοια δομή οι πόροι θα υπάρχουν και έτσι παραγγελίες αρμάτων, ελικοπτέρων, αεροσκαφών και άλλων συστημάτων θα ανέλθουν σε αριθμούς πολλών χιλιάδων (αναφέρει χαρακτηριστικά 100.000 άρματα και από 10.000 αεροσκάφη και ελικόπτερα, νούμερα εξωφρενικά για τα δεδομένα κάθε άλλου στρατού, αλλά ίσως εφικτά για μια ένωση 60 χωρών που θα βασίζεται μάλιστα σε μια πολεμοχαρή ιδεολογία όπως το Ισλάμ).

Ταυτόχρονα η νέα αυτή υπερδύναμη θα έχει μεγάλες μουσουλμανικές μειονότητες στο έδαφος τεσσάρων από τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις (Ε.Ε., Ρωσία, Κίνα, Ινδία), με ό,τι συνεπάγεται αυτό στην προβολή ισχύος και τις ικανότητες επιρροής της απέναντι σε αυτές. Θα διαθέτει επίσης πυρηνικά όπλα, μιας και το Πακιστάν είναι μια από τις χώρες που διαθέτουν πυρηνικά και, όντας μέλος της συνομοσπονδίας, δεν θα δεσμεύεται από διεθνείς συνθήκες μεταφοράς τεχνολογίας.

Αυτή είναι μια ομοσπονδία της οποίας ο Erdoğan θα ήθελε να είναι δημιουργός και γιατί όχι και πρώτος ηγέτης. Ένας σύγχρονος Σελίμ Α’ που θα επαναφέρει το Χαλιφάτο και θα οδηγήσει τον ισλαμικό κόσμο σε νέους ορίζοντες, 4 αιώνες μετά την τελευταία του μεγάλη στιγμή στις πύλες της Βιέννης.

Τι πρέπει να περιμένουμε από εδώ και πέρα

Ο δυτικός κόσμος από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και μέχρι σήμερα παραμένει εγκλωβισμένος σε μια γεωπολιτική θεώρηση δύο βασικών πόλων που μάχονται για τον έλεγχο της ενδιάμεσης σε αυτούς περιοχής (της λεγόμενης και Rimland). Ο εγκλωβισμός αυτός είναι τέτοιος που θεωρεί δεδομένη την εξάρτηση αυτής της ενδιάμεσης περιοχής από τους δύο πόλους, είτε συνολικά είτε μερικώς σε ένα παιχνίδι Monopoly, στο οποίο κάθε παίχτης αγοράζει «οικόπεδα» και χτίζει βάσεις προσπαθώντας να εμποδίσει την πορεία του αντιπάλου και να τον εγκλωβίσει.

Έχουμε μάθει στη Δύση να εξετάζουμε τον κόσμο βάση των αναγκών μας και αυτού του παιχνιδιού εξουσίας ανάμεσα στους δύο πόλους. Η γεωπολιτική των αγωγών, του ελέγχου της ενέργειας, των θαλάσσιων και χερσαίων οδών, της οικονομικής επέκτασης σε νέες αγορές και της οικονομικής παγκοσμιοποίησης βασίζονται όλα πάνω σε αυτή μας την παραδοχή.

Τι γίνεται όμως αν ξαφνικά αυτή η μεσαία περιοχή ή μεγάλο τμήμα της ανεξαρτητοποιηθεί και δημιουργήσει έναν νέο, τρίτο πόλο ισχύος; Αυτό ακριβώς είναι το όραμα των Tanriverdi και Erdoğan και μια τέτοια κίνηση, που δεν θέλει περισσότερο από 5 χρόνια για να υλοποιηθεί, είναι ικανή να πετάξει έναν αιώνα γεωπολιτικής στα σκουπίδια. Είναι ικανή επίσης να ανατρέψει απόλυτα όλες τις σημερινές ισορροπίες, γεωπολιτικούς σχεδιασμούς και δεδομένα.

Τα γεγονότα των τελευταίων ετών και ιδιαίτερα όσα ακολουθούν το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου (ΦΩΤ.) στην Τουρκία δείχνουν ότι ο Erdoğan μπαίνει στην τελευταία φάση υλοποίησης ενός τέτοιου οράματος και σε αυτό πιθανότατα έχει συμμάχους μεγάλη μερίδα του ισλαμικού κόσμου.

Σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να θεωρείται πολύ πιθανή για τη δύση η αποχώρηση της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ κάποια στιγμή μέσα στα επόμενα χρόνια και ότι κάθε κίνηση συνεργασίας της με τη Δύση ή τη Ρωσία από εδώ και πέρα ίσως γίνεται στα πλαίσια ενός αντιπερισπασμού με στόχο την εξοικονόμηση χρόνου και την αποκόμιση συγκεκριμένων κερδών (κυρίως υψηλή αμυντική τεχνολογία, όπως stealth, πυραυλική, αντιπυραυλική, και πυρηνική), ώστε να μπορέσει να ολοκληρώσει τον όποιο σχεδιασμό προς την ουτοπία Tanriverdi.

Η Δύση πρέπει να αντιμετωπίζει κάθε κίνηση της Τουρκίας, αλλά και του ευρύτερου ισλαμικού χώρου, με καχυποψία και υπό το πρίσμα ότι πιθανώς εξυπηρετεί άλλους σκοπούς, όπως τη διάσπαση της (διαμάχες Δύσης – Ρωσίας – Κίνας). Θα πρέπει επίσης να υπολογίζει ότι οι όποιες αντιπαλότητες εντός του ισλαμικού χώρου ίσως είναι τεχνητές και λειτουργούν ως προκάλυψη άλλων ενεργειών (πιθανή απόσπαση οφελών από πολλές διαφορετικές ή αντιμαχόμενες πηγές, βάση όμως κοινού ισλαμικού σχεδιασμού).

Είναι δεδομένο ότι σε έναν τέτοιο σχεδιασμό οι Κούρδοι, η στρατιωτική κυβέρνηση της Αιγύπτου και το μετριοπαθές βασίλειο της Ιορδανίας αποτελούν τα μεγαλύτερα εμπόδια και παράλληλα τους μεγάλους συμμάχους της Δύσης. Οι τρεις αυτοί πυλώνες πρέπει να στηριχθούν πάση θυσία από τη Δύση και τη Ρωσία, ακόμα και για προληπτικούς λόγους.

Η συγκεκριμένη χρονική συγκυρία και υπό το πρίσμα ενός τέτοιου πιθανού σχεδιασμού απαιτεί τη στενή συνεργασία ΗΠΑ, Ε.Ε., Ρωσίας και Κίνας και την απομάκρυνση από ψυχροπολεμικές λογικές αντιπαλότητας. Απαιτεί επίσης τη συνειδητοποίηση ότι όσο δύσκολη και επώδυνη και αν είναι επιχειρησιακά και στρατηγικά η αποχώρηση μιας χώρας τόσο κομβικής όσο η Τουρκία από το ΝΑΤΟ, αυτή η αποχώρηση θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, αν όχι επιβεβλημένη.

Αντί επιλόγου

Η δύση βρίσκεται πολύ κοντά στην ώρα μηδέν που ίσως χρειαστεί να διαλέξει ανάμεσα σε μια αδράνεια που θα οδηγήσει σε μια πολύ διαφορετική παγκόσμια ισορροπία(;) δυνάμεων και έναν μελλοντικό πόλεμο μεγέθους που δεν έχει ξαναδεί ο πλανήτης στη μέχρι τώρα ιστορία του ή στην λήψη προληπτικής δράσης με στόχο μια νέα συμφωνία Sykes-Picot για τη Μέση Ανατολή η οποία όμως αναγκαστικά θα εμπλέξει όλες τις χώρες της περιοχής, όλες τις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις (ΗΠΑ, Ε.Ε., Ρωσία, Κίνα, Ινδία) και θα έχει πολύ μεγάλο κόστος.

Πρέπει να γίνει κατανοητό από τις πολιτικές ηγεσίες αλλά και τις ίδιες τις δυτικές κοινωνίες ότι η εποχή της σταθερότητας έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί και ο δρόμος μπροστά μας θα είναι δύσκολος και επώδυνος. Αν ο ισλαμικός κόσμος προχωρήσει σε μια τέτοια ένωση (που ίσως είναι και μονόδρομος για το Ισλάμ), τότε το ερώτημα που θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε δεν θα είναι αν θα γίνει ένας νέος Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά το πότε και το ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο σε αυτόν.

Πηγή Liberal



Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου